"Kelimelerin gücüyle dünyaları değiştirin."
"Kelimelerin gücüyle dünyaları değiştirin."
Ancak bu zorunluluk sosyal anlayışa takılıyordu. Grubun sosyal anlayışlı nedenleriyle kendi grubu dışındakilerle temas etmemesinin tabusu vardı. Grubu dışındakinin dokunduğunu yememek gibi bir yığın sosyal manalı totemdik tabucu yasaları vardı.
Köleci paylaşım hareketi zorunlu olarak kolektif üretim hareketi üzerine kuruluydu. Üretim hareketi yoksa ne köle vardı, ne köleci vardı. Ne enflasyon var ne faiz vardı. Bunlar üretim nedeni değil aksine üretimi hortumlamanın aparatlarıdırlar.
Hemcinsimiz gibi evrimsel bir biyolojik gelişmeye sahip organizmalar üzerindeki totemi sosyal etki bu ortak akılla totemi süreci kolektif birim zamanlı; kolektif totem etki ile totemi süre durumu üreten totem yapı içine geliştirmiştir. Atalarımız bu totem etkilerle sürü sosyal yaşamı içinde ayrılmışlardı.
Groteskti dönem içinde, evrenin sahibi varmış yokmuş türünden fikirler hiç kimseyi ilgilendiren bir anlama ve anlatım konusu değildi. Groteskiler için önemli olan evrenin sahibini bilmek değil, nerede nasıl yiyecek bulabileceğini bilmekti. Ya da groteskiler güven içinde ihtiyaçlarını giderecek, motivasyonlarını sağlama derdindeydiler.
Bu çevre hayat için, hayat çevre için gibi kör bir anlayış ortaya konmamalıdır. Böyle bir şey yok. Bir değişme bir akış kendisinden sonrasından haberi yokken dahi çevresel koşullu belirme şartlarıyla kendisinden sonrasını belirler.
İmanın ilk bildirgesi içinde kölelerin mülk sahibi efendilerine karşı kutsayıcı bir anlayış çerçevesindeki eylemleriyle efendilerine sadık olmaları şarttı. Köleler efendilerine teslim olacaktı. Hem de köle imanı gereği bir köle "teslim olanların ilkiyim" diye övünecekti.
İlber Ortaylı
