..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
"...yky yazan bilge, beinci ya da altnc gbekten kral torunu olduumu ortaya karacak ekilde belirleyebilir soyumu." -Cervantes, Don Quijote
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Estetik Biimler > Aynur zbek Ulu




25 Eyll 2006
Edebiyatta Grsellik - Edebiyat ve Grsellik  
Aynur zbek Ulu
Yaz ve grsellik birbirine nerelerde deer, nerelerde ayrlr? Birbirini kullanr m, yararlanr m? Ne kadar gerek vardr birinde dierine?


:DBHA:
Yazacam yaznn ilk ekillenme safhasnda, iki konu bal iinde gitti geldi dncelerim. Birisi dierine deerken, dieri tekinin iinde ilerliyordu nk. “Edebiyatta grsellik, edebiyat ve grsellik” Sonuta, inceleyeceksem iki konu baln birlikte srdrerek ilemeliyim eklinde dnp, bal bu ekilde oluturdum.

Fotorafn ardndan sinema girmiti hayatmza. lk sinematograflar belgesel gibiydi. Trenin gelii, koan bir boa, yemek yiyen insanlar gibi basit grntlerin ekimiyle balanan sinema yolculuu bugn kendi iinde dev ve yetkin bir alana dnt. Bu dnm, dnyann her yerinde ve hemen her dilinde yaznn da nemli lde deiime uramasnda etken oldu. Bir olgu olarak yaz ile grnt arasndaki iliki, ilgi ekici olmas yannda sorunsall ynyle de bugne dek pek ok yazar tarafndan konu edildi.

Yaz ve grsellik birbirine nerelerde deer, nerelerde ayrlr? Birbirini kullanr m, yararlanr m? Ne kadar gerek vardr birinde dierine? Bir eyler getirirken neleri gtrr edebiyatta grsellik, grsellikte edebiyat kullanm? Olumlu ve olumsuz etkileri nelerdir birbirlerine?

John Berger'n “Grme Biimleri ” isimli kitabnda imge zerine yazd u cmleleri anlaml:

'Bir imge, yeniden yaratlm ya da yeniden retilmi grnmdr. mge ilk kez ortaya kt yerden ve zamandan -birka dakika ya da birka yzyl iin- kopmu ve saklanm bir grnm ya da grnmler dzenidir. Her imgede bir grme biimi yatar.'

Ancak konu, edebiyat iinde grsellik kullanm olduunda durum biraz karabiliyor. Bu konuda T. lk Tekten’in u szleri karmakla k tutucu tarzda:

“Dnyay alglaymz szcklerden nce grme yetimizle balyor. Bu nedenle grsel birikimimiz dilsel birikimimizden daha fazla, biz her ne kadar bunun tam olarak ayrdnda deilsek de. Kullandmz szl ya da yazl dile grsel birikimimizi geirmemek gibi bir olanamz da yok. nk zellikle bir edebi metinde dilin oluumu grme biimlerimiz ve yaam younluumuzla sk skya ilikilidir.

Ama metin zerinde hem szckler hem de diyelim resim yoluyla bir btnlk salamaya alyorsak bu bir sorun oluturabiliyor. Bir uyarann, gzle alglanabilir niteliklerinin tm, dolaysyla, baka bir btnn tamamlaycs olarak ele alnr, grsellik bir edebi metinde tamamlayc nitelik kazanr ve edebi metinin kendi i dinamiinde bize ait olan bir birikimi sadece szcklerle deil bir de grsel bir tamamlayc ile da vurursa bu iki alann birbirinden gtrd eyler olacaktr. Gcn azaltacaktr her eyden nce.”

Bu sorun, tam da iirin var olu noktasnda balyor nk. yksn yaps gerei kendi iinde sakl tutan iiri kendisine hazr olarak verilmi resimlerle tamamlamaya kalkyor okuyucu. iirin szcklerin bysnde bin bir yana alabilir sihirli penceresi, artk sadece ona yardmc pozisyondaki grntye kilitleniyor haliyle. Batan ynergesi belirlenmi ve dolaysyla snrlandrlm okuyucu alabilecei tadn ok daha azna pein pein raz braklm oluyor baka ans kalmadan.

Edebi metinde grsellik kullanmnn farkl ekildeki pek ok rnekleri yan sra konunun son dnem yerli televizyon dizi filmlerinde dizelerin tek tek seslendirilmesi ve grnt altlarnda yazyla gemesi ekline dntne de tank oluyoruz. Buradaki kullanmda tam tersine iir, grsele yardmc pozisyonundadr. Bu kez de grntdeki belirgin ifadelerin yannda sahte bir sesle okunmu dizeler, yalanc tank edasnda varlk gsterme durumuna indirgenirler.

Grsel iinde iir kullanmn bir kenara brakp, bu kez de ikisinin birbirine i ie getii noktadan dnerek bakmak istiyorum konuya ve zamanmzdan ok ncelere uzanyorum ilkin. “Resim, szsz iirdir ve iir, konuan resim” demiti lirik air Kos’lu (stanky) Simonides M. . 6. yzyldaki tartmal cmlesinde. Bu cmleyi ilk duyduumda ok sevmitim. zerinde dndmde daha da fazla sevdiimi syleyebilirim. nsan tartmaya aran sivri ve tahrik edici bir cmle nk bu. “Hayr, durum yle deildir” diye haykrmaya itiyor insan. Ama hangi insan diye dnmeye baladmzda geliyor zm. iirin gizemini grm ya da grme abas iinde olan insan demek daha doru olur sanrm bu noktada.

br yandan, Kos’lu Simonides’in cmlesinin syleni tarihine bakldnda; bu ereveden yaplm tanmlar ok da doal geliyor bana. zc olan, bu tanmdan ok daha snn bugn tanm niyetine, bu kadar insanlk birikimi zerine yaplabiliniyor oluudur.Toplum geneli zerinden dndmzde, iiri alglama noktasnn vard haldir, zerinde dnlmeyi gerekli klan. iirde grsellik kullanm olgusu kadar, iirin grsellik karsnda geride kalm gibi grnen halidir, zc olan. Her geen gn gittike daha fazla beyni ykanan toplum fertlerine dayatlan popler kltrn “ al-tket-tkr” yaklamnn artan varldr..

Ancak konunun dar alanndan uzaklap, genel hatlaryla baktmzda greceimiz ey u: Gzel olann deerine ulamak zorunda insanolu. Ona ulap, onu alglamak zorunda. Eninde sonunda insan, i sesini dinleyip “gzel”e dnmek zorunda.

nternetin yaammza yeni girdii dnemlerde insanlar, rast gele e-postalar adres defterinde bulunan tm isimlere gnderirlerdi. yle ki; deil konunun ilgisini alc zerinden kurma zahmetine katlanmak, alclarn kimler olduuna bile dikkat edilmezdi. Zamanla tketildi bu tavr. Bu safha ald. Artk ksmen de olsa e-postalar, konu ve kii seilerek gnderilmeye baland, eskiye oranla kyaslandnda. Sonra yava yava e-postann balang blmne kiiye ya da kiilere zel bir iki cmle eklenilmesine geildi. Bu rnei konumuz iinde ayr bir alan gibi de dursa, u balantya dayanarak verdim:

Belli ki, pek ok alanda insanolu son damlasn karana kadar kullanacak elindeki imkanlarn ncelikle. Konu zeline dnersek; iir niyetine her trl da vurumu paylaacak bir mddet daha, saylar gittike artan dergilerde ve internet ortamnn kontrolszlnde. Sonra tketecek bunu. Tekrar edebiyatta deerli olana dnmek zorunda kalacak yaps gerei, gzel olana hasreti gerei iinde byyen.

te o zaman iirin arka planna konulan resim, doyurmayacak okuyucuyu. Fonda garip seslendirmelerle dayatlan iir yna, tat vermeyecek dinleyene. iirde resim yapma kolayclna kaanlar doyurmayacak okuyucuyu, ne iyi ki...

Gzel olan, belirecek tarih sahnesinde eninde sonunda. Bataklkta aan nilfer ieklerini koklar gibi, yllardr zlediimiz sevgiliyi kucaklar gibi saracaz gzel eserleri.


Aynur Ulu

Kl Eletiri Dergisi / 2006 9-10. Say








Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Dilim Dilim Oldu Dilim

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Kesime [iir]
Meri'in iiri [iir]
a Bir ehre erh [iir]
Bir Nisan Yamuru [iir]
Kana'da Kan [iir]
Asl amarlar ve Beklenen An [yk]
El Sallarken [yk]
Yolculuk Var [Deneme]
Ad Konmu Biimin Okuyucuya Etkisi [Deneme]
Martnn Kanadndan Szan Gne [Deneme]


Aynur zbek Ulu kimdir?

http://www. aynuruluc. blogspot. com/

Etkilendii Yazarlar:
.


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Aynur zbek Ulu, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.