..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bilin ruhun sesidir, tutkular ise bedenin. -Rousseau
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Tezler > Blent Efe




18 Haziran 2006
nsanlk Anaerkil Bir Dnem Yaad m?  
Blent Efe
Toplumsal dzlemde snflar olumadan beliren temel eliki kadn-erkek arasnda yaanmtr. Kimi aratrmaclar tarihncesi topluluklarda anaerkil bir dzenin hakim olduu savndadrlar. Anadolu da bu aratrmaclar destekleyen buluntular barndrr, ancak tanralar klt, kadn zne alan sanat eserleri bu sav doru klabilir mi? Bu yaz iddaalar tersren okumaya alyor ve kadnlarn gemie deil gelecee bakp umutlanmasn doru buluyor.


:FJBC:
ki aya zerinde dikilen yksek omurgal memeliler, doa glerinden korunabilmek ve remek iin bir arada toplanmt. Bu topluluk oluturma srecinde doa ile dlen elikinin yan sra cinsiyet farkndan doan kadn-erkek elikisi ortaya km olmaldr. Peki, aile modeli nasl ekillendi? G oda hangi eeyin elindeydi?

Olaslkla tarihncesi alarda insan dier memelilerin ounda olduu gibi yllk bir kzma dnemi yaamtr. Cinsel davrann temel amac reme olduundan diilerin gebe kaldktan ancak ortalama bir yl sonra remeye elverili konuma gelebilmesi bu gr destekler gzkr. Gnmzde baskn olan tek eli aile modelini ilk aile sistemi olarak kabul edersek, cinsel yaammz bu belirli bir aylk dneme skp kalmalyd ama bugn insan trnn erkek eeyi yln tm gnlerinde milyonlarca, diisi ise yalnzca ‘bir’ yavrulama potansiyeline sahiptir. Dii atlatabildii lde ylda on iki kez bu reyebilme evrimini geirirken, erkek bu saynn yarsna bir gnde bile ulaabilir.

Farkn kkeni nedir? Erkek organizmas yllk kzma dnemine skan ksr cinsel aktifliinden bylesine byk potansiyeline nasl ulamtr? Kukusuz diilerin yardmyla! Kzma dnemlerinde diiler, doacak yavrularnn ve hamilelikte edilgenleeceklerinden kendilerinin bakmn stlenecek gl-baarl erkekler etrafnda toplanm olmallar. Amal e seimi, tek erkekli ok diili haremlerin olumasna, bunun yan sra haremler etrafnda cinsellii yaayamayan doyumsuz bekr erkek etelerine neden olur (Lngurlar ve Babunlar bu model etrafnda rgtlenmelerine devam eden maymun trlerindendir). Harem iinde doan yavrulardan diiler tutulurken, oullar babann egemenliini ykabileceinden dlanr ve onlar da bekr etelerinde yer bulur. Yeni ayrm byk bir geriliminde olumasn salar. Haremaalar ile eteler arasndaki e kapma yar diilerin e deitirebilmesi ya da harem liderinin ldrlmesi ile sonulanabilir. Yal kuan gen kuak erkeklerle atmas Yunan mitolojisinde Uranus-Kronus, Kronus-Zeus savamna yansmtr. Ayrca Freud Totem ve Tabu’da ldrlen babann klanlarca tabulatrlmasna iaret eder.

Harem olgusunun yol aabilecei sonular; erkek cinsellii ok diiyi dlleyebilme yeteneine doru evrilir, dii cinsellii de ‘gzde’ olabilmek iin yllk tek dnemden tm gnlere doru geliir. ktidar savam erkekler arasnda tm iddetiyle hissedilir. Bu srece denk toplumsallama alet kullanmnn yaygnlamasyla karmaklam, insan trnn kendi iindeki elikisi baka bir ynde derinlemitir. Bunalm aabilecek bir akit yapma zaman gelmitir. Oullar haremden artk kovulmaz, liderlerin kendi iinde oluan atmalarnda soysal birlik kurulur, ama tek artla; babann elerine dokunmamak. Oullar iin ensest yasa konmutur. Kz karma dnemi balar. E kapma yar biim deitirmitir ve bu gerilim yeniden kopulara ve kavgalara nedendir. nsan insann oktan kurdu olmutur, airet yaps belirir ve alar boyu srekli yenilenen toplumsal uyumalar arama dnemine girilmitir. Aile asndan, babalar da kz elerinden vazgeer, soylar aras e deiimi trensel-bysel bir elenceyle onanr. Dn olgusu yerleir.

Ayn srete gelien dzeli avlar, retim zerine dnmeler, tketim toplumundan retim toplumuna geii salar. Tarm icat edilir ve yeryzne yayl da hzlanr. htiya fazlas rn, ticareti dourur, yerleik yaamda bitmeyen elikiler grlr, snflar ortaya kar, kleliin tohumu topraa atlr. Kuaktan kuaa aktarlacak buna uygun ahlak kavram da gndelik yaama yerleir.

Peki, ngrld gibi tarihin bir dneminde kadn toplumsal erki ele geirebilmi midir? Mmkn gzkmyor; zellikle tarm dneminde cinselliini igc retmek iin kullandran kadn, silah kimliiyle zdeletirmi olduunu bildiimiz erkee nasl stnlk salayabilir? O dnem buluntularnda ok ular, bak gibi silahlar erkek mezarlarndan karken, kadn mezarlarnda obsidyen ayna ve taklara rastlanr. Kadn egemenliinin ve anaerkil aile biiminin gstergesi saylan 25 bin ila 30 bin yl nce yaplm ve st rneine M. 6 bin yln yarsnda rastlanan dourganl, bereketi ve bunun etrafndaki dinsel alan simgeledii dnlen Ana tanra figrleri nasl yorumlanmaldr? Bu yontular mobildir, tanabilir, byk gbekli, iri gsl, geni kalaldrlar, basit birer cinsel meta olabilecekleri gibi gerekten anal ve anal da simgeleyebilirler. Sze ve byye ak eski toplum iinde dourganlk muskas ilevini de grebilirler. Kutsanp, yceltilebilirler, ama sihirsel din anlaynda tek ve stn e deillerdir. Erkekliin simgesi sabit boa balar da kltsel alanlarda bulunmutur ve toplum dzeninde temel erkin kimin elinden olduu konusunda en az ana tanra figrleri kadar kant saylabilirler.

Bir an Avrupa’da, zellikle de Anadolu topraklar ve evresinde kadnlar egemenliinin olduunu kabul edelim. Bu egemenlii ykacak -ki ykld kesindir- byk bir toplumsal dnmn izlerini srmemiz gerekir. Gelien ve karmaklaan meta ticareti olabilir mi? Kentsel birliklerin kurulmas ya da imparatorluklarn ortaya k kadn ikinci plana itebilir mi? retimin tarma dayal olduu bir dnemde gc eline geiren kadn, ticaretin ve devletin yine tarm retiminde ekillenen kurumsallamasnda nasl gzden dm, sadece dourganl o da igc retimi asnda nemsenmi, tek tanrl dinlerde ilk gnahn nedeni olarak horlanm ve Ortaa’da ‘cad’ kisvesine brndrlerek yok edilmeye layk bulunmutur! Amazonlar egemenliklerini kaybetmek istemeyen direniin son kalntlar mdr, yoksa yeni bir arayn ilk admlar m?

Ne Mezopotamya’da, ne Msr’da, ne de Anadolu’da tarih alarnda kadnn ynetimsel gc vard. lkan zgn sistemi Atina demokrasisinde de kararlar iin oy veremezdi, ama o dnemlerde bile kutsal saylan kadn yontular mevcuttu. Smer’de nana, Akkadlar’da Atar, Kenanlar’da Astrte, Msr’da sis, Yunan’da Artemis ve Athena, Anadolu’da Kyble. Kadn ancak aile ortamnda egemen tanrsalla ulayordu; bilinen l baba, anne ve oul…
Dii semboller btn alarda gz nnde bulunmutur. amzn iletiim yaynlarnda bkp usanmadan kullanlan bir fetitir. Modern sanatmzn, erkek ustalarnn elinde, hala ana eksenidir, bu adan kutsand bile sylenebilir. Fakat nesnel adan bakldnda kadnn hali egemen olmaya yetmez, retimin karar mekanizmalarna yeni yeni, o da daha ok soysal hanedanlarn holdinglerinde, girebilmektedir.

Sonu olarak gemiin kalntlarnda ideal bir anaerkil, eitliki toplumun izlerini srmekten, bunun varlnn zayf olasln kantlama urandan ok eeyler arasndaki elikiyi bile ortadan kaldracak toplumsal yapnn ileride oluabilmesi adna somut admlarn atlmas gereklidir.




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Eski Bir Yamur [yk]
Agora^nn ocuklar - 2. Blm [Roman]
Agora^nn ocuklar - 3. Blm [Roman]
Agora^nn ocuklar - 1. Blm [Roman]
Ayn Glgesi Birinci Blm 2. [Roman]
Kuds Yolunda - 9. Blm [Roman]
Kuds Yolunda - 10. Blm [Roman]
Kuds Yolunda - 7. Blm [Roman]
Kuds Yolunda - 5. Blm [Roman]
Kuds Yolunda - 4. Blm [Roman]


Blent Efe kimdir?

Akdeniz Klasik Arkeoloji, Ege Radyo Tv, Sinema okuduktan sonra farkettim ki yazar olmak istiyorum.

Etkilendii Yazarlar:
Woddy Allen, G.G. Marquez, Jack London ve Dostoyevski


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Blent Efe, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.