..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
kzn rengini dnda, insann rengini iinde ara. -Mevln
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Deneme > nternet > Var Samsa




22 Temmuz 2005
Fikir zgrl ve nternet  
Var Samsa
Kesin sonulara varmak gibi bir niyetim yok. Ad stnde deneme tarznda bu yaz, bilimsel bir yaz deil. Kabaca toplumumuzda fikir zgrl ve internet ile ilgili kavramlar zerine biraz tartmak tek niyetim...


:CBHE:
Z edebiyata ne oldu?

Gizemli sebebi hala aklanmad. Dmanlar olabilir, muhtemelen de vardr. Fikirler ve edebiyat i iedir ve fikirlerin dman boldur her yerde. Ama bir hafta kadar uzak kaldktan sonra, Z edebiyatn kymetini daha bir fark ettim. Geelim konumuza...

Bir yazy okuduumuzda ondan ne anlarz?

Cevap garip ama gerek: En iyi ihtimalle kendi snrlarmzn izin verdii kadarn. Anladmzn miktar, karmzdakinin (yazy yazan) bizim dorularmzla ne lde uyumlu olduu ve ona kar duygularmzla da ilikili.

Okuyanda yazara kar duyduu hayranlk sebebiyle zel bir geirgenlik durumu da oluabilir ve bir yerden sonra yazarn grlerini kolayca kendi grleri gibi iselletirmeye balayabilir (transferans). Ad san bile olmayan biri olarak benim byle bir ansm yok elbette, ama Milan Kundera veya Ahmet Altan’n var.

Dier taraftan toplum tarafndan tannan, ksaca nl olarak nitelediimiz bir yazar, okuyucularnda oluturduu pozitif duruu srdrmek iin bir takm tavizler vermek durumundadr. Ksaca kitaplarnda politik, felsefi ve ahlakla ilgili grlerini toplumun veya okucuyucusunun grleri erevesinde trpanlayarak sunmak, yumuak ve herkesin kabul edecei klflarla bezemek durumundalar. Tarih boyunca fikirlerini tm plakl ile ortaya serebilme drstl ve ansna ok az yazar sahip olabildi.

Neden bu teorik tartma ile baladm? ki sebeple: lk olarak anonimite kavramnn gereklilii ve faydalar zerinde tartmak istiyorum. Ancak gerekten anonim olan bir yazar fikirlerini tam bir zgrlk altnda ifade edebilir.

Anonimite kavram

Nereden kardm imdi anonimite gibi bir laf da, stne bir de tartmalara giriyorum? Anonimite diye bir kelime TDK’da yer almyor. Ama alternatifi olabilecek anonimlik kelimesi de TDK’da mevcut deil. Trkesi var m, bilmiyorum. Anonim sfatn sklkla kullanyoruz, fakat artrd kavram yaratcsnn bilinmemesi kadar, eski bir yarat olmasn da ieriyor. in kt taraf anonim kavramnn TDK aklamalarndan biride ok ortakllk (anonim irket gibi). Kavrammzn bununla alakas yok.

Bu kavram ortaya atarken bir yerimden bir kelime skyor, nazik bir deyile yanlyor olabilir miyim? Ortada byle bir kavram olmayabilir mi?

Kavram var ve ciddi bir yaygnlkta yaammzda aslnda. Gnmzde tamamen yaratan kiiye zel, yeni ve yaratcsnn bilinmedii, bilinmek istemedii, bilinmesinin gerekmedii bir anonimite gezegeninde yayoruz. Bildiim tm yabanc dillerde bu kavram var. Basite "bir fikrimi ortaya atyorum, kim olduumu boverin, siz bu dediime ne diyorsunuz" durumu.

Kelimeler olumadan dnce ve kavramlar geliemediine gre ve dilimizin efendileri bu soruna henz eilmediklerine gre, saz elime alarak ngilizce "anonimity" kelimesini, Trke anonimite olarak ortaya atyorum. Yerine kullanlabilecek baka bir Trke kelime bulana kadar. nerileriniz var m? simsiz, adsz, anonimlik gibi kelimeler kavram gerektii gibi aklamyor. Ama tpk bilgisayar Trkesi default yerine geen varsaylan kelimesi gibi zamanla altlar doldurulabilirler belki.

Yukarda kabaca kavramn varl ve neden bu kelimeyi setiimin zerinde durduktan sonra, ksaca anonimitenin faydalar zerinde tartalm. Kanmca, ancak gerekten anonim olan bir yazar fikirlerini tam bir zgrlk altnda ifade edebilir. William Shakespeare’in gerekte byk bir yazar olmad, yazlarnn ortaya kmak istemeyen baka birileri tarafndan yazld yolunda grler var. Bu gizemli yazarn itibarna zarar gelmesini istemeyen filozof/politikac Francis Bacon olduu ne srlyor. (Evet, Shakespeare'in eserlerini yaratmak anda adama itibar getirmiyordu, olsa olsa ahlaki dknlk etiketi yaptrlmasna sebep oluyordu.)

stelik Shakespeare’in Shakespeare olmasn salayann bu giz olduunu iddia edenler de mevcut. Hakl olabilirler, yukarda saydm sebeplerle. Politik, ahlak ve dier sosyal basklarn altnda kalmadan yazabilmek byk bir zgrlk olsa gerek.

Yzylmzda Trevanian bu tr bir anonim yazar olmay baarabilen az sayda ansl kiiden biri olabildi. Farkl bir kiilik olduu phesiz Trevanian’n. Biz bir kitabn konusunu yan yana getiremezken, adam yazarlar yaratt, kitaplardan teye. u ekilde alyormu Trevanian, kendi tarifiyle: nce kitab yazacak yazarn yaratyor. Kiiliiyle, dorular hatta yanllar, alkanlklar ve onu heyecanlandran durumlaryla. Bir sre o yazar olarak yaamaya balyor, izoid bir sre olarak niteleyebiliriz, en basit tanmyla adamn yaadn. Daha sonra o yazarn yazaca kitabn yksn ortaya kartyor. Ortaya kan kitapta boru olmuyor, neredeyse tm yazdklar dnya apnda ok satanlar olmay baarm kitaplar.

Daha sonra iin benim amdan Trevanian' gerekten byk bir yazar klan en civcivli ksm balyor. Yaratt yazarn ortaya karabilecei en iyi roman yazdna inandktan sonra yazarn ldryor. Yllar sonra tamamen farkl bir yazar ve tamamen farkl bir hikaye ile karmza kyor Trevanian. Mesela bir casus/macera yazar olarak ulaabilecei en st nokta da sper kahramanl ibumi’yi yaratt. Dier taraftan hi de kitsch saylamayacak bir sper kahramand kahraman, roman makinalarndan kma bir kahraman deil, gerek yaayan bir kahraman. Yllar sonra 'Katya’nn Yaz' ile apayr bir yazar kt karmza. Kitapta ibumi’nin yazar Trevanian’ arayanlar dkrklna uradlar, fakat baka bir okuyucu grubu (kabaca 'psikolojik gerilim roman' snrlarnda gezinenler diyelim) iin ilgin bir romand bu yeni roman.

Sonra adamn eski bir profesr olduu, isminin Dr. Rodney Whitaker olduu ve yakn tarihlerde lm olduu haberleri arpt gzme internette. Nicholas Seare ve Benat Le Cagot isimleri gibi kendi ismiyle de yazlarnn yaynlanm olduu syleniyor. Ama nedense bu profesrn zenci mi beyaz m olduu, neye benzedii hakknda bir bilgi veremiyor bu internet kaynaklar. Bir site siyah beyaz bir fotorafn yaynlyordu, fakat net bir fotoraf olmad gibi, sitenin hazrlayclar da fotorafta yer alan iki kiiden birinin Trevanian olmas gerektii iddiasndan teye gidemiyorlar.

20 yy. da doru drst bir fotorafnn bile bulunmay Trevanian' yaratt sper kahramanlardan biri konumuna yerletiriyor gzmde.

1984 sonrasnda anonimite

Ama bunlar gemiin gzel gnlerinden, ho hikayelerdi. Her saniye stmze daha ok kamerann evrildii, her iletiim kanalmzn denetlenebildii gnmzde anonim kalmak iin en ufak ansmz bile yok artk. Ve emin olun ki paranoyak bir gr belirtmiyorum.

Geenlerde benden olduka yal bir mhendis arkadamla sohbet ediyordum. Bana yle bir ansn anlatt. 4-5 sene kadar nce kendisini evinden bir srail irketi aram. Konu eletronik haberleme ile ilgili spesifik bir detay. Oysa mhendis arkadamn bu konu ile hibir ilgisi, bilgisi mevcut olmad gibi, bu konuda alm yapacak bir konumda da deildi. Bir sre nasl telefonunu bulduklarn, sonra neden onu aradklarna anlam verememi. Ama dndke telefon grmesinden yaklak 10 yl nce, bir nick kullanarak yazt bir forumda bu konuda tartmalarnda mevcut olduunu hatrlyor. Nasl balantlar kuruyorlar, Trke bir forumu da m takip ediyorlar, yoksa hikayenin tamam tesadfler yuma m? Bilemiyorum.

Gnmzde ve her geen dakika anonim kalabilme ansmz biraz daha kaybediyoruz. Dier taraftan gelien teknoloji aslnda bize daha fazla anonim kalabilme ans vermiyor mu elimize? Mesela internet?

nternette de, evinizde olduunuz kadar anonim kalabilme hakknz var. Kanunlar anonimiteyi tanmyor, kabul etmiyor. nternette ne yapsanz bilinebilir, istenirse.

Henz anonim kalarak fikirlerimizi ifade etme hakkna kavuamadk, umarz gelecek kuaklar bu tr bir zgrle kanun koruyuculuunda kavuur.

ndenetleme meselesi

Bir dier konu ise ndenetleme meselesi. Demokratik ve uygar lkelerde bireylerin nceden denetlenmeden fikirlerini ifade etme haklar vardr. Yabanc bir lkenin tartma forumuna girin, en sama bir yorumda bulunun. Yorumunuz bir onay gerektirmeden yaynlanacaktr. Eer yazdklarnzda ahlaka veya kanunlara kar bir durum sz konusuysa, moderatr tarafndan ksa srede silinir. lkemizde ise nce okunup onaylanmas gerekir.

Bu ndenetleme ile Z edebiyattaki n denetlemeyi kastetmiyorum, yanl anlalmasn. Burada yazlarn belli bir kalite ve kurallar zincirine uygunluk asndan denetlemesi yaplyor -ki kanmca bu gerekli-. Aksi halde karmza daha fazla sayda okunma deeri hi olmayan -ben yaptm oldu- yaz(cklar) kard. ksn, kmasna belki, ama vakit kaybndan baka pratik bir takm sorunlar da ortaya karabilir bu.

Anonim kalabilme zgrln yok. Sineye ektik, an gerei. Yazlarn kurallara uygunluk asndan ndenetlemeden geecek, tamam buna da bir diyeceimiz yok, lkemizin bir gerei. Tamam kendini tanttn, yaznn sorumluluunu stne aldn, kanunlara saygda kusur etmedin, kimseyi, hibir topluluu rencide etmediin gibi genel geer ahlak kurallarna da uygun bir ekilde bir forumda fikirlerini ifade ettin. (Veya diyelim liberal, ilerici geinen bir gazetenin internet sitesi veya bir haber portal bir haberine internet zerinden bir yorumda bulundun.). Yazdklarnda Z edebiyatn Taci’si gibi deil, cidden anlalabilir cmleler kurmaya aba sarf ettin, gzel bir gramer falan. mla hatas var m diye bir ka kere de gzden geirdin yazdn be cmleyi.

Bunca abaya niye girdin? nsanlara ulamak iin, cebine para girmeyecek sonuta. Eee, kurallara uydun, senin de sesin yer alacak m bir yerlerde? Eer bir odunsan evet, eer keleri mevcut bir odunsan, byk ihtimalle hayr.

Biz sansr ok sevdik

Neden? Neden olacak biz sansr severiz. Millet olarak. Fikirlerinizle bire bir ayn dnmeyenler tarafndan sansrlenirsiniz genelde. Sansr kanmza ilemitir.

stelik ilerici, demokratik olduklar grntsn en ok verenler bile pek farkl deildirler. rnek mi? Radikal gazetesininin internet yaynnda bir ka haberinin altna yorumunuzu eklemeye kalkn. Ama basmakalp olmayan, herkesin sylemedii bir eyler sylemeyi deneyin. Altn makas orada da devrededir.

Ama sradan fikir forumlarnda bu nasl ndenetleme cenderesidir? Yazarsnz yaynlanmaz, basit bir habere yaptnz basit bir yorum bile birilerinin nnde lr.

Birine gzlerin iyi grmyor diyebilirsiniz, kulaklarnzn az duymas, hzl koamamak. Hepsini kabullenebiliriz Ama haa yanl dnyorsun demeyiniz. nsan beyni kendi rettiklerinin hatasn grememekle sakatlanmtr. nsanlar kendi yarattklarn zannettikleri, aslnda konu komudan dn topladklar, asla sarslmayacan sandklar bir dorular imparatorluunun tepesinde oturan krallar halini almlar.

Bir keresinde bir i grmesinde bana Emin laan okuyup okumadm soruldu. Berbat bir durum. Adamn dedii her lafn tersini benim dncelerim. stelik soruyu soran da laan’n hayran kitlesinden olmal, yoksa bu konuyu dalmayaca meydanda. Kalktm ve msadesini istedim, grmenin sonucunu nceden bilerek. nsanlar sizi ie bile alrken iinizi ne kadar iyi yapacanza bakmazlar, fikirlerinizin kendi yarattklar imparatorluun snrlarnda yer almasdr tek dertleri.




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.


Yazarn deneme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
Biyolojik Demir Bilye
Giyotin stiyoruz, Giyotin stiyoruz!
Hayatmdan 35 Dakika
Naizane Bir Kehanet
Dn Telafer'de Bir ocuk ldrld
Varolamamann Dayanlmaz fkesi
Metafizik Dereotu Atomlar

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Dnyann En yi nsan [iir]
Yeni Bir an Balangc [yk]
Sessizlik - 1 [yk]
Kadn Haklar - 1 [yk]
Kadn Haklar - 2 [yk]
O k Ayakkablar Bu Dava in Almadnz, Bay Schopenhauer! [yk]
Sessizlik - 2 [yk]
Mart M. V. [yk]
Mustapha Garta'nn 30. Ya Gn - 1 [Roman]
Mustapha Garta'nn 30. Yagn - 2 [Roman]


Var Samsa kimdir?

Bireyin varolma, kendisi olma ansn elinden alan kurumlarla sarlm ve kt bir aka, bir tuzak haline dnm dnyada insan sorunu zerine hikayeler, denemeler.

Etkilendii Yazarlar:
Milan Kundera, Franz Kafka, J. P. Sartre, Orhan Pamuk


yazardan son gelenler

yazarn ktphaneleri



 

 

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Var Samsa, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.