..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Gerei arayan bir insan, ncelikle her eyden gc yettiince kuku duymaldr. -Descartes
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > 7nci Sanat (Sinema) > Hakan Bilge




20 Mart 2012
Delilik ile Ak Ayn ey  
Hakan Bilge
Soru: Kadnlar erkeklerden daha m duygusallar sizce? Yant bu kez belkide filmin finaline k tutacak cinsten; ama son kertede ironik: Duygu sadece pek az kadnn karlayabilecei bir lks.


:BFCD:
Bu yazda, Godardn yaptlarn kalk noktas yaparak yabanclaan ak ve ak ilikilerine, akn delilik haline bakacaz

Fransz Yeni Dalgas (Nouvelle Vague) ile birlikte kadn imaj da deiip dnmtr. En genel anlamyla insan-znenin dnce ve eylem yapsnn karmakl bout de souffleda (1960) Patriciann da (Seberg) iinde bulunduu o geni halkann bir uzants. Cinsleraras ayrma birinin len, dierinin ldr(t)en olmasndan kaynaklanmaktadr. Ar sevgi ve balanmann beraberinde lm de getirebildii dnldnde Patriciann eyleminin nedensellii iyice bulanklamaktadr. Bataille cinselliin/erotizmin lm de ierdiini sylerken hakldr. Ayn kiiye ynelik farkl duygularn bir arada beslenebilmesi olgusu freudyen bir konu. Anal devrede olas saplanmann/taklmann (fixation) veya bu devreye gerilemenin en belirgin ruhsal davurumu ayn kiiye kar hem hrn, sert duygular gelitirmenin ve hem de o kiiye dnk sevgi beslemenin bir arada bulunmasdr. Patricia, Michele (Belmondo) sevgi beslemitir; fakat bu sevgi saldrganlkla birleip Michelin lmn hazrlamtr. Histerik bir ekilde sevgi ve nefret duygular yer deitirmitir. Bertoluccinin Ultimo tango a Parigi (1972) adl yaptnda da benzer bir ruh hliyle karlarz. Bu filmde tensel ak lmle tebdil edilir. Tensel arzunun sapland yer lm ukurudur. Kadn (Schneider) kendisini cinsel olarak zgrletiren erkei (Brando) ldrr. Patricia da Micheli ihbar ederek lmne dolayl da olsa sebep olmu olur. Erotizm, karln akta lykyla bulamam birliktelik lm zaruri klmtr.

Pierrot le fouda (1965) Pierrot kameraya dnerek:
Akl fikri elencede.
der sevgilisi Marianne (Karina) iin. Marianne ise:
Kiminle konuuyorsun?
diye sorar kendisine. Ve ald yant:
Seyirciyle...
olacaktr.

Rollerine yabanclaan karakterlerdir karmzdakiler. Bu sinemada yabanclama (alienation) srekli tekrarlanan bir ge. Gndelik yaamdaki yabanclama onun filmlerinde rol yapan insanlara da sramtr. Yabanclama srekli ve her yerdedir. Karakterler salt tekine deil yaamlarna, dnyaya ve kendilerine de yabanclamlardr. Pierrot le fouda Marianne dnyann dnda olduklarn itiraf edecektir. Godard insann evrensel ve trajik yalnzlnn en arpc ressamlarndan biri olmutur. Bu filmde ak zerine ilgin bir replik var. Marianne yle der sevgilisine:
Delilik ile ak ayn ey. Bir daha asla k olmamaya karar verdim. ok kt bir alkanlk nk.

Pierrot cephesinde de kompleks bir durum sz konusu. Seyirciye yle iini dker Pierrot:
Marianne ne zaman dese: Ne gzel bir gn! diye; acaba gerekten ne dnr? Tek bildiim onun, Ne gzel bir gn! dedii. Gerisi gizem. Geri bunlar zsem de ne fayda! Hayaller kurarz, sonra o hayaller yaantmz olurlar. Ne gzel bir gn! akm; hayalleri, szleri ve lmleri ile. Ne gzel bir gn bu, akm. Ne gzel bir gn, yaadmz bu gn.

Pierrot bkkn ve umutsuz yz ifadesini (Bogartn tipik mimiklerini anmsatr) sonuna dein muhafaza edecektir. Buna karlk srekli umuttan dem vurur. Ama umutsuzluk da diline pelesenk ettii kar-szcktr. Umutsuz ve karamsardr; hassaten kadnlar sz konusu olduunda Mariannein, ncelleri gibi parayla ve birdenbire ykye dhil olan sevgilisi ile kap da Pierrot bir bana kalakaldnda, umutsuz ve karamsarln rengi daha da koyulamtr artk. Kadn, erkek iin her iki rol modeli ile de anlalmazln, gizemini korur. Sevimli, konukan bir sevgili iken de; erkeini terk eden, entrikac bir femme fatale iken de Godardn 60larda ektii ve kadn-erkek ilikisinin doasna degin en karamsar ve en nitelikli filmidir belkide bu.

Pierrot le founun romantik sylemin doaya dn tezini gndeme getirmesi iin 60l yllar uygun bir seim miydi sizce? Biraz tuhaf gelebilir; fakat modern (ya da postmodern) uygarln baskc, sktrc, yabanclatrc, anlamsz grnts, ki Pierrot aslnda burjuva snfndan kamak, Civilisation du culdan kendisini ayrmak istiyor, burada yeterli bir neden olarak karmza kyor. Yine de bunun bir d olmaktan teye gidemediini belirtmeliyiz. Ka, ama nereye? Bu da romantik mitlerin oktan sona erdiini ancak anmsamamza yaryor. Bu minvalde znde karamsar gibi grnen Godard temalar da hemen kendilerini belli ediyorlar. Aslnda her karamsar dnceyi gereki olarak alglama eilimi daha mantksal sonular retmemize yardmc olacaktr. Pierrot le foudaki karamsar kvlcmlar elbette sanatsal (artistik) gerekliin izin verdii ve mmkn kld llerde gereki dzlemlerde okumak daha salkl. Bu ka dncesini Pierrotnun Johnny Guitar (1954) refere etmesi ile de ilikilendirebiliriz. Zira salt gereki dzlemde okumak yeterli olmayabilir. Nicholas Rayin bahis konusu yapt (Truffautnun Tirez sur le pianiste filminde de bu filme dair bir sitayi ile karlarz.) western peyzaj zerine kurulu ve iirsel diyaloglarla rl. Western peyzaj doaya dn dsturunu kuvvetlendiren bir imge ncelikle. Hollywoodda sansr mekanizmalarnn dominant varlnn ynetmenleri eitli temalar western dekoru ierisinde betimlemeye ynelttiini sylemeliyiz. Hawksun Rio Bravosundaki (1959) kasaba erifinin (Wayne) savam isel-cinsel bir savam olduu gibi; Zinnemannn High Noonu da (1952) Anti-Komnist McCarthy dneminin insan avna ynelik bir filmdi. Johnny Guitar ise western dekoruna karn, hatta bireysel mlkiyeti vurgulayan ekonomik ieriine karn, yollar ayr dm iki kadim sevgilinin yeniden kavumas ile ilgili bir filmdir. Hollywood ustalar dncelerini yanstabilmek amacyla nasl baka uzamlara tanyorlarsa, Godard kahramanlar da szde doaya tanyor/snyorlar. Deniz kysnda, aalarn iinde el dememi gibi duran, bozulmam izlenimi veren doa aslnda hibir zaman bir ka yeri ol(a)mayacaktr. Zaten Pierrot le founun bkire doasna eni sonu gangsterler de szacaktr. te yandan bu szde bkireliin uzamnda Mariannein srekli sklmaktan dem vurmas, Pierrotnun da ban kitaplardan kaldrmamas her eyi birebir aklyor. Teknolojik imgeleri ile de uygarlk hemen yanlarnda pusuda bekliyordur

Alphaville, Godardn kadnlar anlamadnn bir baka itiraf. Pierrot le fouda dncelerini alter-egosu Belmondo kanal ile davuran ynetmen; Alphavillede Ajan Caution (Constantine) aracl ile klasik grlerini yanstr. Bir sahnede Caution tuhafl fark edip oteldeki kadna yle soracaktr:
Tam olarak nesin sen?

Ald yant ironiktir:
Batan karan kadnm, nc snf.

Godard, klasik noirn femme fatale ablonuna yine itibar etmemitir. Hollywooda, anaakma (mainstream), ortajen izleklere, konvansiyonel anlaya dair hangi eleman varsa tek tek alaa edilir. Batan karan, erkein kontroln yitirmesine neden olan, onu felakete ama en iyisi lme srkleyen meum dii; mutasyona uram, karmzda durmaktadr. Programlanm, salt belirli szckleri tekrar eden bir android Natacha da benzer biimde, arada hafza kayplarna urayarak devreleri karan bir robotu andracak denli sahtedir. Zaten kimlii ve anlar da silinip sprlmtr. k olmak O da ne? diye sorar mesela Godard, Le petit soldat (1963) ya da Pierrot le fouda olduu gibi Alphavillede de Karinann yzne, baklarna, gzlerine, duruuna, yryne zenle eilir. Karina, Godard sinemasnda srekli tartlan kadn kimliinin feti nesnesidir. Erkek tarafndan arzu edilebilirliini st seviyede korumaktadr. Diilii, tavrlar, konumas ve gl ile yine cezbedicidir; fakat o sahicilik duygusundan uzaktr... Karinann Godard yaptnda zne olup olmad sorusu tartmaya aktr. Onun yaptlar iin bu sahneler il absrd ve grotesk szckleri birer klasiktir. Btn bu kurmaca (fiction) gereklik iinde izlediimizin bir film olduunu anmsamakla kalmayz sadece; yan sra ekranda salnan figrlerin yapayln ve giderek bir kapal kutu olan insan doasnn gizemliliini, anlalmazln fark ederiz. Ynetmen ayn konuya hi enmeden defaatle deinmitir. Tam bu noktada, Godard sinemasnda kadn neden nesne konumundan syrlamyor? diye sorabilirsiniz. Bu hemen baka bir soruyu kendiliinden icat edecektir: Bir ynetmen, anlamadn itiraf ettii kadn neden zne olarak sunsun ki?

Pierrot le fouyu bir anti-film, tiplemeleri de polisiye filmler ile kara filmlerdeki ematik Hollywood karakterlerinin ironisi kabul ederseniz, zne-nesne ikili kartlndan sz amanzn pek bir anlam kalmayabilir; fakat Godard sinemas iin kadnn anlalamazl, ele gemezlii, derinliine nfuz edilemeyii, hlsa bir muammadan mrekkep oluu zaten geerli bir kliedir; durmakszn tekrar edilen bir laytmotiftir (leitmotive). Kadn tabiatnn anlalamazlnn ucu, sinema sanatnn insan tam manasyla, hi olmazsa belirli alardan, yani gereki dzlemde (elbette sinemasal gereklikten bahsediyoruz) tasvir edip edemeyecei sanatsal sorununa dein gtrlebilir, ki bu edebiyatn da klasik sorunlarndan biri olagelmitir. Postmodern anlat gelenei bu dnceyi sorunsallatran ironik metinlerle (text) hlen mesai harcamaktadr. Godardn da bir yaratc ynetmen (auteur) olarak sinemasal anlatmn kendi i sorunlarn kuatan, durmakszn kafa yorduu, grsel gramerinin bir kodu hline getirdii bir mesele bu. Zaten Godard stilinin, hibir stili olmamasndan kaynakl olduunu belirten bizatihi ynetmenin kendisi. Arayn, deneyiin, kefin; ksacas olanaklarn sinemasdr onunki Yalnz unu ifade etmekte fayda var: Pierrot le fouda maestro, Karinaya ilgin bir ekilde, erkei kendisinden daha iyi tandn syletir. Erkek, kadn iin anlalmaz (absurd) veya karmak (complex) bir varlk deildir. Asl mesele erkein kendisini anlamlandramamas, tanmlayamamasdr. Kadn, erkei ondan daha derinlemesine kavradnn bilincinde olandr. Bande part (1964) buna kout analizlere giriir. Sonu udur: Erkek kadn nasl gryor ise kadn da erkei o ekilde gryordur. Bunu syleyen yine Karinadan bakas deildir! Fakat ynetmenin ciddiyeti yknn sonunda kendi kendini imha edecektir. Onun iin gerek hl uucu, ele avuca smaz, buharlaabilen, ulalamayandr. Gerek ya da anlam mutlak deildir; deiir, dnr, baka formlara brnr, evrilir. Ayn durum genelde sinema sanat, zelde ve dolaysyla anti-gereki Godard sinemas iin de geerlidir.

Godard, sinema ve ynetmenlik sanat zerine bir baka ett almas niteliindeki Passion (1982) filminde rndan km insan ilikilerini bir kez daha dile getirmeyi denemitir. Ak ve sevgi kavramlarnn iinin boaltld, insan duygularnn otomatikletii, dngsel bir kaosun dnyasdr bu. Godard, Passionda ekilen ayn adl filmde kulland fantastik-epik-tarihsel dekorlarn iine cinsel imgeler de sktrarak gncel, modern ve rutin insan ilikilerini iyice groteskletirerek sinemann anlatm olanaklar ve kstaslarn da sorgulamaya alr. Yan sra birbirlerini hrpalayan, birbirlerine eziyet eden histerik iftler, amasz ve kararsz bir ekilde umutsuzca salnmaya devam ederler.

Serseri klara bakarak noktay koymaya alalm Aadaki ironik, ciddi olup olmadklar pek de anlalamayan ifadeler Parvulesko isimli nl bir yazar rolndeki Melvillein gazetecilere verdii yantlar oluturuyor. ronik bir renk tasalar da bu ilk filmindeki tmceler, ynetmenin yapt hakknda total bir fikir edinmemizi salayacak lde gl ipular tayor.

Patricia soruyor:
Kadnlarn modern toplumda oynad bir rol var m sizce?

Parvulesko yantlyor:
Eer gne gzl takm, eritli bir elbise giymi ve cazibeliyse, evet var.

Soru:
Kadnlar erkeklerden daha m duygusallar sizce?

Yant bu kez belkide filmin finaline k tutacak cinsten; ama son kertede ironik:
Duygu sadece pek az kadnn karlayabilecei bir lks.

Aslnda btn bu sorularn filme gnderme yaptn anmsatmaya gerek var m?

Bir gazeteci:
Bay Parvulesko, ya Rilkenin Modern yaam kadn ve erkei hzla birbirinden ayrmaktadr. sz?

Yant:
Rilke byk bir irdi. Muhtemelen doru sylemi olmal.

Yoruma gerek var m?

hakanbilge@sanatlog.com



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn 7nci sanat (sinema) kmesinde bulunan dier yazlar...
Milos Forman'n Guguk Kuu Filmi zerine
John Ford'un Gazap zmleri Filmi zerine
Stanley Kubrick'in Otomatik Portakal Filmi zerine

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Ak ve Kin [Eletiri]
Sinemada savan ocuklar [Eletiri]


Hakan Bilge kimdir?

Sinemay ve edebiyat bir elence arac olarak deil, evrenin iinde binbir ruhu barndran sisli bir aynas olarak grdm ve halen de yle gryorum.

Etkilendii Yazarlar:
Marx, Freud, Kolker, Kafka, Dostoyevski, Rilke


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Hakan Bilge, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.