..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
nsan bir kk dnyadr. (Mibres Kosmos) -Demokritos
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > 7nci Sanat (Sinema) > Hakan Bilge




28 Mart 2012
John Ford'un Gazap zmleri Filmi zerine  
Hakan Bilge
Amerikal yazar John Steinbeckin Pulitzer dll, 1929 ve sonrasndaki Byk Bunalm (Great Depression) yllarn fon alan oylumlu, i burkan romanndan uyarlanan The Grapes of Wrath (1940, Gazap zmleri); metne (text) genel olarak sdk kalsa da niha sonu itibariyle iyimser (optimist) vizyonunu koruyan ve bu balamda da bireyin varlna, aidiyetine bir liberal olarak sayg duyan ynetmen John Fordun Amerikan halkna olan gvenini, hayranln ortaya koyan ok etkileyici bir sinema klasii...


:CHFF:
Bu yazda, Gazap zmlerini Great Depression ile koutluklar ve proletaryann uyan balamlarnda okumaya alacaz

Benim bir senede rendiimi, size anlatmaya altm arkadalar. Ben, iki ocuum ve karm lnce anladm. Bana kimse bir ey sylemedi. Size, ocuklarmn adrn iinde, gbekleri imi, bir deri bir kemik kalm hallerini anlatamam. Yavru kpekler gibi szlayp inliyorlard. Ben etrafta koturup i aryordum. Para iin deil, maa iin deil. Bir fincan un ve bir kak ya iin. Sonra doktor geldi. Bu ocuklar kalp yetmezliinden ldler. dedi. Ktlarna bunlar yazd. Kalp yetmezlii mi? Kk gbekleri bir domuzun mesanesi gibi imiti... (Gazap zmlerindeki bir proleter)

Amerikal yazar John Steinbeckin Pulitzer dll, 1929 ve sonrasndaki Byk Bunalm (Great Depression) yllarn fon alan oylumlu, i burkan romanndan uyarlanan The Grapes of Wrath (1940, Gazap zmleri); metne (text) genel olarak sdk kalsa da niha sonu itibariyle iyimser (optimist) vizyonunu koruyan ve bu balamda da bireyin varlna, aidiyetine bir liberal olarak sayg duyan ynetmen John Fordun Amerikan halkna olan gvenini, hayranln ortaya koyan ok etkileyici bir sinema klasii...

John Fordun -kimi kez can skc da olabilen- ulusalc, nostaljik, geleneksel (ortajen) Amerikan deer yarglarna bal bir ynetmen olmas hasebiyle Gazap zmlerinin zn arptt ynnde birtakm eletirilere hedef olduunu biliyoruz; fakat youn ve gereki (realist) bir kapitalist hicvin filmin temel dinamiini oluturduu kuku gtrmez. Oklahomann Dust Bowi blgesinde yaayan Tom Joad (Henry Fonda) ve ailesinin, tarmda makinelemenin iftileri har vurup harman savurduu kbus misali yllara denk gelen, daha rahat bir yaam srmek kaygsyla Kaliforniyaya yaptklar hznl ve umutlu yolculuun izdmlerini; sonrasnda yzlemek zorunda kaldklar daha da etin yaam koullar filmimizin sinopsisi. Kapitalizmin yaratt binlerce isiz yeni yzyln sefil gmenleri olarak tarihteki rollerinin bedelini gcn ve smrnn egemen olduu bir dnyada evrensel bir trajediyle deyeceklerdir...

Temelde kapitalizm eletirisi zerinden isizlik sorunlar ve alma koullarna, paralanan aileler ve dalan evliliklere bakan Gazap zmleri, Karl Marxn deyiiyle, ii aristokratlarndan (1) patronlarn kpekliini yapan kasaba erifleri ve polislerine, ii kooperatiflerinden cret speklasyonuna, alk ve sefalet ire gmlm bir corafyada daha iyi bir gelecek yaratabilmek azmindeki kk insann mcadelesinden konjonktrel olarak dikkati eken komnist dmanl ve nyargsna uzanan ok geni bir skalada dnemsel bir portre ortaya koyarken; yan sra ele ald temalarn kimi alardan aktalitesini korumas nedeniyle de evrensellii yakalayan bir film. Kukusuz bu nitelii, hlen modernite sanclar eken, ekonomik krizler yaayan, isizliin emberinde skan, yoksullukla kavga eden btn az gelimi veya gelimekte olan lkeleri kapsayan bir bak asna hiz...

Trkiyedeki sknt ve huzursuzluklar, yaanan talihsizlikler ve felaketler gz nnde bulundurulduunda, konu yeterince geni ve salam bir adan okunabilir. Elbette Byk Buhran Amerika Birleik Devletleri kkenli bir sorunlar yumana iaret ediyor; fakat bugn lkesel krizlerin dalga dalga byyerek kresel bir evreye ulatklar da malum bir gerek. (2) Dnemsel olarak Byk Bunalm burjuva snfn balad noktaya geri dnmeye zorlamt. Mezkr sorunun tarm ve sanayi iilerini, ksacas kk insan daha da zorladn, silindir gibi ezdiini ve handiyse yokettiini sylemeye gerek var m?

te tam bu noktada John Fordun Gazap zmleri etkisini gstermeye balyor ve gelecee dair vizyonunu umutla izmeye alyor... Tom ve kalabalk ailesi, dk yevmiyelerle, semiren patronlarnn ezici kurallarna boyun emi olsalar da, giderek bir uyan ba gsteriyor. Tom ii rgtlenmesi ve grev zerine dnerek kafasnda belirli bir rota izmeye alyor. Eer iiler birleebilirlerse, yekvcut olabilirlerse, artk bir eyler deimeye balayacaktr. Sz sahibi olunmak isteniyor ise, harekete gemek zamandr imdi

Proletaryann uyan ve kendi bilincine var anlamnda kuvvetli tezler sunan Gazap zmleri, ortajen Amerikan mitosunun yegne szcs olan John Fordu da kesin kategorilerle deerlendirmememiz gerektiinin altn izmi oluyor. (3) lk bakta bu, deien, modern kurumlarn en yksee ina eden Amerikann kendi iin snf olmaya doru yryen proleterlerinin yaam mcadelesi. Sonrasnda, ekonomik sistemin sorunsuzca ileyebilmesi iin deimez bir itici g barndran kk insann gelecei

Gelecei kurmak ise proletaryann ellerindedir... Bu bakmdan Fordun, Steinbeckin paha biilmez hazinesine gururla sahip ktn mimleyebiliriz; nk Gazap zmlerinin etkileyici konusunun realist tonlamas; teden beri Bay ve Bayan Amerikallarn sade ve alelade yaam tarzna sahip ortasnfnn gzlemcisi olan John Ford iin elzem bir konu ve sefaleti, Thomas Hobbesun; nsan, insann kurdudur.
szn anmsatrcasna acmaszca vurgulayan belgeselvari biemi (style) ve sinematografisi de eitsiz hayat koullarn, toplumsal adaletsizlii betimlemede ok baarl. Tm ekibin devasa bir romann altndan hakkyla kalktn syleyebiliriz. Steinbeckin yapt ayr bir bayapt, Fordun filmi ise ayr bir bayapttr... (4)

Notlar

(1)     i aristokratlar grev krc olarak, rgtlenmeyi ve birlemeyi, toplu hareket etmeyi engelleyici bireyler olarak aslnda normal ii cretlerinin stnde para kazanan kapkullardr. Bizden bir rnek verelim: mer Ltfi Akadn Ky lemesinin (srasyla; Gelin, Dn, Diyet) son aya olan Diyet (1974) filmindeki Erol Ta anmsayacaksnzdr. Daha iyi cret kazanabilmek iin ii rgtlenmesini engelleyen, sendikalaarak topluca hareket etmek isteyen iileri baltalayan bu tipleme, her zaman varolmu bir gnll patron klesidir.

(2)     Elbette btn krizler zenginin daha zengin, fakirin daha fakir olmasnn itici gc olmutur. Fakat tikel ve mnferit de olsa gerek Great Depression dneminde, gerekse de Trkiyede yaanan 1999 ekonomik krizinde, zenginlerin de kldn, byk kayplara uradklarn mimlemeliyiz. Orta snfn, kk snfn ise ktn unutmamalyz.

(3)     John Ford farkl trlerde filmler de ekmesine karlk genel olarak western filmleriyle anmsanan bir maestro olageldi. Kukusuz Gazap zmleri haricinde, How Green Was My Valley (1941, Vadim O Kadar Yeildi Ki), The Informer (1935, Muhbir), Young Mr. Lincoln (1939, Lincolnn Genlii), The Whole Town's Talking (1935, Btn Kent Sz Ediyor), The Quiet Man (1952, Kadn Satlmaz), Mister Roberts (1955, Bay Roberts) ve Mogambo (1953) gibi filmleri bu yargy kesin bir biimde krmtr Btn bu filmler, westernleriyle geni peyzajlar ire tasvir ettii sradan insan kameray unutturarak takip eden Fordun ustaln gzler nne sermektedir. Hemen hemen btn byk ynetmenler, onun western filmlerine hayranlk beslerler. Orson Welles, Jean-Luc Godard, Akira Kurosawa, Sergio Leone veya Arthur Penn bu ynetmenlerden bazlardr. Stanley Kubrick ise Fordun kameray unutturmasndan hayranlkla sz eder Gazap zmleri iin de geerli bir yargdr bu.

(4)     Genelde majr romanlardan uyarlanan filmler uyarlandklar yaptn glgesinde kalmlardr. Anna Kareninalarn, Su ve Cezalarn, Madame Bovarylerin sinema uyarlamalar kimi kez hayal krkl yaratmtr. Fakat bu yarg Gazap zmleri iin geerli deil. Bata da belirttiimiz iyimser (optimist) tematii bir kenara brakrsak tabii Amerikan ryasnn (American Dream) irrite edici gstergelerinin, happy endlerin (mutlu son) skc betimlemelerinin varl dnldnde, bu, yle ok da gze batc bir seim deildir. Sadece vizyonla ve / ama daha ok da umut inancyla ilikili bir mesele.

hakan@sanatlog.com



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn 7nci sanat (sinema) kmesinde bulunan dier yazlar...
Milos Forman'n Guguk Kuu Filmi zerine
Stanley Kubrick'in Otomatik Portakal Filmi zerine
Delilik ile Ak Ayn ey

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Ak ve Kin [Eletiri]
Sinemada savan ocuklar [Eletiri]


Hakan Bilge kimdir?

Sinemay ve edebiyat bir elence arac olarak deil, evrenin iinde binbir ruhu barndran sisli bir aynas olarak grdm ve halen de yle gryorum.

Etkilendii Yazarlar:
Marx, Freud, Kolker, Kafka, Dostoyevski, Rilke


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Hakan Bilge, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.