..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Sevginin bulunmad yerde us da arama. -Dostoyevski
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Eletiri > Sinema ve Televizyon > Hakan Bilge




17 Mart 2012
Sinemada savan ocuklar  
Hakan Bilge
Ya ocuklar? ktidar savalarndan, emperyal-kolonyalist planlardan, deien haritalardan, sinema filmlerinden ve propagandadan bihaber ocuklar? ocuklar bir eyden haberdar deillerdi fakat sinema onlar unutmayacakt. Birok filmde boy gsterdiler. Kullanldlar. Cephelerde su tadlar. Orduya yardm ettiler. Gaz odalarnda sabun yapldlar. ldrldler. Smrldler. Kafalarna bombalar yad. Tanklarn paletleri altnda kemikleri atrdad. Ajan veya muhbir olarak, haberci veya ulak olarak, hizmeti olarak, eitli grevlerde saf tuttular. Evet, evet, haberdardlar birou olan-bitenlerden. Haberdardlar


:BFGH:
Politikann estetize edildii abalarn doruk noktas savatr.
(Theodor Adorno)

Bu yazda, sinemada sava ve ocukluk dzlemini kalk merkezi yaparak, ok fazla detaya girmeden ve genel zelliklerden hareketle bu filmlerdeki sava psikopatolojisi ve ocukluk travmalarna odaklanacaz

Sinemann, konumaya baladndan itibaren masumluunu yitirdiine dair ilgin ve tartmaya ak bir tez vardr. Sesli filmi kabul etmeyen Amerikal nc-maestro David W. Griffith, ki Amerikan epii The Birth of a Nationda (1915, Bir Ulusun Douu) alabildiine sancl bir ulusal yk anlatmay denemiti, Hollywoodda film eken ilk ynetmen olarak sesli filmi benimsemeyen bir vizyon gelitirmitir Adolf Hitlerin megalomanisini takip ettii The Great Dictator (1940, Byk Diktatr) filmiyle tartmalar yaratan Charlie Chaplin, nam- deer arlo, Greedde (1924, Hrs) tm zamanlarn en kaotik dnyalarndan birini grselletiren ve Hollywoodu sosis fabrikasna benzeten Erich von Stroheim ve Yeni Dalgann (Nouvelle Vague) majr ismi Jean-Luc Godard da, bu yoruma ak tezi, szm ona sinemann giderek bir illzyon aracna dntn dillendiren, hatta filmleriyle bu fikri muhtelif alardan pratize eden belli bal ynetmenlerdir. Hepsi de sava filmi ekmitir stelik Peki, sinema konuarak nasl bir illzyon / yanlsama aracna dnt? Konuan sinema aslnda hibir ey anlatmyor mu ve/ya da iktidar kalk noktas yaparak m konuuyor? Kukusuz iktidar olgusunu pas geerek bu soru(n)lar yantlayamayz / kavrayamayz. Konuan sinema, merkezden konuan sinemadr. Adn saydmz isimler de bu dorultuda beyanlar vermilerdir zaten

Sz konusu sava propagandas olunca ne demek istediim daha iyi anlalacak, yle zannediyorum. kinci Dnya Sava dneminde, Hollywoodda ekilen propaganda filmleri ve dokmanterleri, yine Nazi dnemi Almanyasnda retilen fabrikasyon ajitatif filmleri anmsadnzda, mesele yava yava gn yzne kmaya balyor. John Fordlar, Frank Capralar Amerikan sanayisi iinde; Leni Riefenstahllar da Alman stdyo artlar iinde grkemli dokmanterlere imza attlar bu dnemde. Bir yanda cephede kafalar tral tysz genlerin kellesi uuyordu; beri tarafta da ynetmenler propaganda stne propaganda yapyorlard. Sava iyi bir eydi. Faizme kar savamalydk. Amerikann ve dolaysyla demokrasinin yannda saf tutmalydk. Bu, Hollywood ve Amerikan zgrlk topyasnn vaat ve ars idi. Almanlar ise ar rkn Germen ahlan idealini dillendiriyorlar, belgesellerde ise kasl ve gl erkekler boy gsteriyordu. Dnya, ele geirilmeliydi

Ya ocuklar? ktidar savalarndan, emperyal-kolonyalist planlardan, deien haritalardan, sinema filmlerinden ve propagandadan bihaber ocuklar? ocuklar bir eyden haberdar deillerdi fakat sinema onlar unutmayacakt. Birok filmde boy gsterdiler. Kullanldlar. Cephelerde su tadlar. Orduya yardm ettiler. Gaz odalarnda sabun yapldlar. ldrldler. Smrldler. Kafalarna bombalar yad. Tanklarn paletleri altnda kemikleri atrdad. Ajan veya muhbir olarak, haberci veya ulak olarak, hizmeti olarak, eitli grevlerde saf tuttular. Evet, evet, haberdardlar birou olan-bitenlerden. Haberdardlar

imdi ocuklarn yer ald baz sinema filmlerine bakabiliriz Hemen haiye olarak delim: Birok sava filmi var ve elbette ocuklarn da yer tuttuu onlarcas Burada sadece 100 ksur yllk sinema tarihinden nem arz ettiimiz filmlere bir bakalm istiyoruz.

Andrei Tarkovskynin Ivanovo detstvosu (1962, Ivann ocukluu) szn ettiimiz grev kavramna dnk bir deb film olarak uluslararas arenada byk ses getiren, Jean-Paul Sartren da bir yazsnda deindii, barolnde Ivan adl bir Rus ocuunun yer ald bir filmdir. Cepheden cepheye haber tayan, lmlere teet geen Ivann kimi kez srreal boyutlara da ulaan trajik yks Film, ayn zamanda, ortajen Sovyet-Alman sava / rekabetini irdeleyen filmlerden de byk farkllklar tamaktadr. Ivanovo detstvo, savan insan-zneyi nasl ykma urattna dair verileri ocukluk imajlarna bal olarak biimlendirir. Tamamyla byklerin kanl iktidarlarnn retimi olan sava, ocukluu da sekteye uratmaktadr. ksz kalan ocuklar, sakat kalan ocuklar, baka snr corafyalarna srgne gnderilen ocuklar, trenlerle gaz odalarna yollanan ocuklar bize Hiroimalar ve Nagazakileri anmsatmaktadr.

Steven Spielberg ise hemen her filminde ocukluk imajlarna yer veren nadir ynetmenlerden biri. ou filmi Amerikan ryasnn (American Dream) motifleri ile bezeli olmasna karlk son yllarda karanlk temalara da (future noir) ilgi duymaya balamtr. 1987de ektii Empire of the Sun (1987, Gne mparatorluu) ve 1993 yapm Schindlers List (1993, Shindlerin Listesi) filmografisindeki nemli filmlerden bazlar. Schindlers Listde, siyah-beyazn ortasna yerletirdii krmz montlu ocuk grnts gerekten de unutulacak gibi deildir. Bu film gibi, Fransz auteur Louis Mallein Au revoir les enfants (1987, Hoakaln ocuklar) adl filmi de Nazi dnemlerine dnk otobiyografik bir filmdir. Henz ocuk yata muhbirlerin ana taklan insanlarn dram kukusuz sava dnemlerinde rastlanan geleneksel bir trajediye iaret etmektedir.

Yahudi soykrm ve Nazi Almanyasnn terr estirdii yllarda yaanan insan trajedileri sinemada ba bana bir alt dal olarak defaatle ilenegelmitir. Bu filmlerin birounda sava kaotizmi ya genel balamda kavranmaya allm ya da bireysel ykmlar takip edilmitir. Roman Polanskinin Altn Palmiyeli (Golden Palm) The Pianisti (2002, Piyanist), Agnieszka Hollandn uuk ve artc Europa Europas (1990, Avrupa Avrupa), Tim Blake Nelsonn olaanst baarl The Grey Zoneu (2001, Gri Blge), Roberto Benigninin, youn eletirilere hedef olan La vita bellas (1997, Hayat Gzeldir), Joseph Loseynin zdeleim politikalarn snad Mr. Klein (1976), Alan J. Pakulann i burkan Sophies Choicesi (1982, Sophienin Seimi), Lars von Trierin kara film (film noir) geleneine yaslanan Europas (1991, Avrupa), George Stevensn The Diary of Anne Frank (1959 Anna Frankn Gnl) sz konusu insan dramlarn eitli alardan irdeleyen yaptlardr. La vita bellada Nazi alma kampndaki bir babann ocuuna her eyi bir oyunmu gibi anlatmas, kukusuz birok sinema yazarn rahatsz etmi, tartmalara neden olmutur. The Diary of Anne Frank ise Annann, szm ona kk bir kzn gnlne yansyanlarn sinemaya uyarlanm halidir.

imdilerde randa bir hapishanede ile dolduran ynetmen Bahman Ghobadinin Zamani baray masti asbha (2000, Sarho Atlar Zaman) ile Lakposhtha parvaz mikonand (2004, Kaplumbaalarda Uar) adl yaptlar, btn dnya apnda ses getiren filmlerdendir. Her iki filmde de rann snr corafyasnda tutunmaya alan Krt ocuklarnn yaam zorluklar dile getirilmitir. zellikle ikinci filmde, mayn patlamas sonucu kolu baca kopmu ocuk grntleri sinema sanat adna nirengi noktalardandr. Emprovize yntemlerle natrel bir realist atmosfer (tonality) kuran Ghobadi, Bernardo Bertolucci gibi sanatsal kurmacaya (fiction) bal auteurleri de etkilemeyi baarabilmitir.

Michael Winterbottom, In This Worldde (2002, Bu Dnyada) Asya kara paralarna uzanrken kurmaca ve dokmanterin stil aralarn i ie kullanmay denemitir. Afganistan ve Iraktan sonra imdilerde Libya dolaymnda emperyal dzleme, teki sorununa, terr dalgasna, Mslman ayrmclna dnk filmler yaplacaa benziyor. The Road to Guantanamoda da (2006) saptanabilecei gibi Winterbottomn temel meselesinin gereklii (reality) ieriden gsterme kaygs olduu mimlenebilir. In This Worldde kaak insan ticareti, Dou-Bat sorunu, terrizm (ama hangi terrizm?) ve paranoya filmin ruhuna nfuz etmitir. Daha iyi bir yaam iin kurtuluu Bat uygarlnda arayan ocuklar, potansiyel birer proleter adaydrlar. Ya da gelecein Guantanamolarnda hcrelerinde cop korkusuyla titreyen

Dogma ynetmenlerinden Sren Kragh-Jacobsenin The Island on Bird Streeti (1997, Ku Sokandaki Ada) Polanskinin The Pianistiyle paralellikler kurulabilecek bir filmdir. Polanski, biyografik elemanlardan enternasyonal bir izgiye konumlanmt. Kragh-Jacobsen de Piyanistten be yl evvel, benzer bir konuyu bir ocuun gzlerinden yanstmay denemitir. Her iki filmde de Nazilerden saklanma ve hayatta kalma mcadelesi betimlenmitir.

Sinema tarihi boyunca birbirinden etkileyici sava filmleri ekilegelmitir. Birok majr filmde, savan irrite edicilii, anlamszl, yaratt kiisel ve toplumsal sorunlar, psikolojik ykmlar grselletirilmitir. Kon Ichikawann Nobisi (1959) ikinci sava dnemi Japonyasn merkez alan tyler rpertici bir filmdir. A kalan Japon askerlerinin insan eti yedii bir zaman dilimi Stanley Kubrickin Paths of Glorysi (1957, Zafer Yollar) ise Fransz ordusundaki ast-st ilikilerine bakan sra d bir filmdir. Ve uzun yllar Fransada yasaklanmtr.

Francis Ford Coppolann Apocalypse Now (1979, Kyamet) isminin de iaret ettii zere napalmlarla, hava bombardmanlaryla bir kyamet arenasna dnen Veitnam tasvir eden bir bayapttr. Yine Vietnam kalk noktas yapan birok majr film ekilmitir. Michael Ciminonun Deer Hunter (1978, Avc), Stanley Kubrickin Full Metal Jacket (1987), Terrence Malickin The Thin Red Line (1998, nce Krmz Hat), Adrian Lynen Jakobs Ladder (1990, Dehetin Nefesi) savan cinnete evriliini betimleyen nemli rneklerden bazlar

Sava lgnln Souk Sava (Cold War) paranoyas balamnda ele alan kara komedi (black comedy) Dr. Strangelove (1964, Doktor Garipak), savan aile ilikilerini ve toplumsal gveni nasl zedelediini gsteren The Best Years of Our Lives (1946, Hayatmzn En Gzel Yllar) gibi filmler de sava mitini sorgulayan, savan anlamszl zerine gr beyan eden dzeyli rnekler

Salt sinemada ocuk ve ocukluk olgusuna odaklanmayan ama genel anlamda savan anlamszln didikleyen / sorgulayan bu filmleri neden anmsatyorum? Kukusuz oturup ciddi ciddi dnnce sava, bir ocuun konsolun zerindeki fare zehrini alp imesi gibi bilinsiz bir otomatik-davrann rndr. Dolaysyla savalar karp milyonlar ldren, sakat brakan mantk, ocuk-adamlarn mantdr. Gayet planl bir biimde, en ince ayrntsna dek hesaplanarak kurgulansa da bu, yani sava, ocuk-adamlkla paralel dnlmesi gereken bir sosyolojik parametredir



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn sinema ve televizyon kmesinde bulunan dier yazlar...
Ak ve Kin

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Milos Forman'n Guguk Kuu Filmi zerine [nceleme]
John Ford'un Gazap zmleri Filmi zerine [nceleme]
Stanley Kubrick'in Otomatik Portakal Filmi zerine [nceleme]
Delilik ile Ak Ayn ey [nceleme]


Hakan Bilge kimdir?

Sinemay ve edebiyat bir elence arac olarak deil, evrenin iinde binbir ruhu barndran sisli bir aynas olarak grdm ve halen de yle gryorum.

Etkilendii Yazarlar:
Marx, Freud, Kolker, Kafka, Dostoyevski, Rilke


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | Hakan Bilge, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.