..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bir takm eyler grrsnz ve "Niye?" diye sorarsnz. Ben ise bir takm eyler dlerim ve "Niye olmasn?" diye sorarm. -George Bernard Shaw
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Felsefe > Bayram Kaya




19 Kasm 2021
Kurucu na Temelindeki Kolektifi Oluumlar 32  
Bayram Kaya
Akll zek; molekler evrimle ama molekler evrimden epey sonra hayatla vard. Hayat, kendisini kollara dallara ayran trler iinde biyolojik bireylerde bireysel zne ve znel olula vard. Bu akl da kiinin korunan yasas erevesinde enerji sarflaryla, bir yetenek kapasite olmakla gelime ve snrlanmayd.


:CGC:
Mikro zdek, saniyenin tredesilyonda biri kadar bir anlk sreler iinde s sel olaslklaryla hem var hem yok durumlaryla ayn andaydlar. unu unutmayn ki boluk ta veya hilik te bir eydi.

Bugn bile saniyenin tredesilyon seviyesindeki bu mikro hzlar tek tek yavalatmadan, lme ve gzlemlerini yapacak tutumla, hzlarn durduran almalar ortaya koymadan kuantumlar dnyasn anlamak olas bile olmuyordu.

Akll zek; molekler evrimle ama molekler evrimden epey sonra hayatla vard. Hayat, kendisini kollara dallara ayran trler iinde biyolojik bireylerde bireysel zne ve znel olula vard. Bu akl da kiinin korunan yasas erevesinde enerji sarflaryla, bir yetenek kapasite olmakla gelime ve snrlanmayd.

Bugnk kolektif zek molekler olmayan ancak bireysel lekte molekler olan zek da nce sosyal evrimle bireyler dnda ortaya kondu. Koloni yel yaamlar, sr yaamlar, yardmlama ve ibirlii yaamlar sosyal zekya dhildi.

Sonrada zelliklede bizim trmz iinde sosyo-toplumsal zeknn evrimiyle her hayatn iinde ve zellikle de trmzde ok gl donanmlarla vard. Kolektif zek evreyi renen sosyal zekdan daha fazla ve farklyd. Kolektif zek doay renmekle evrene almakla daha akll oluyordu.

Her bileim bir hz yavalamas fen etkisi olurken dier yandan da (ters yandan da) yavalayan bileim ncesi hza karn yeni bir bileim hzlanmasyd. Atom bileenli yaplar hem kararl hem de kararsz ral yaplard.

Atomlar bir nceki kuantum dzleme gre karal yaplard. Ama atomik bileim de bir i dzenli enerji alan nedenle ksmi bir dzensizlik ve kuantum dnyaya gre uzun erimle bozunmaya dnmekle kararszlk gsteriyordu. ekirdek bileimi hem kuantum bozunmay geciktiren, yavalatan zellikti.

Ve yine atomik bileim, bileimlerin ayrlklar vermesi nedenle bileenlerine ayrlmas gibi yeni bir rayla bileenin zlme olan zellii nedenle kararszlk tayordu. Buna ekirdek bozunmas diyoruz.

Elektronlar da ekirdek evresinde hem ekirdekle bileime bal bir yrngede iinde olaslkla bulunma zellikleri kazanrken elektronlar hem de kuantum durumla davranmakla atoma bir baka adan kararszlk ve yeni bileim zellikleri veriyordu.

Atomun karal ve karasz durumu hem bir deriim hem de bir dengeye giditi. Karal ve kararsz durumun dengede olduu yer veya nokta bileimin arlk noktas evrim olmakla; bir zek ve bir dengeye gre ynetim ile karar almann noktasyd.

Akl tek ynl bir oluma deildi. Oysa karasz olan yn ile kararl olan yn daima kendi alan ynleri iinde akmak isteyen bir alan kuvvetiydi. ekime ve tek yanllk buradan douyordu. Oysa denge merkezi bu elimeleri a gz gibi birbirine balayan iletiimiyle, durumlar basklayp harekete geiren bir kontrol ortaya koymakla; karal ve kararsz yapdaki ekimelerle denge akla dnmt.

Demek ki atom gibi karal ve karasz yaplarda karal olmayla, kararsz olmann ekimesinde ekime kuvvet noktasnn ne karal; ne kararsz olduu bir denge merkezi ortaya kyordu. Denge merkezi ne kararl duruma greydi; ne kararsz duruma greydi. kisini de gzeten yeni bir ey ve yeni bir zellikti.

Demek ki bir ve birok atomla karal ve karasz yaplar eliiklii iinde denge merkezleri ortaya kyordu. Denge merkezleri de dengeye gre evrim merkezi, ynetim merkezi ve dengeye gre karar merkezi olmakla zek veya akl dediimiz bir denge merkezi (eksen) imaj tayan enerji durum alanlaryla hem spesifikti, hem de bu kadar gzel olsa da kendinden sonraya gre olduka mekanikti.

Atom yapnn ras, zek dediimiz denge merkezleri giriimiyle olan imajla tanan enerjinin sadece bir boyutuydu. Oysa molekler dnya daha ok eliki ve daha ok a gz denge merkezleri olmakla atomik dzenli denge merkezlerinden daha farkl bir zellik ve girimenin denge merkezleri olmakla kendisini de kopyalayan, kendisini tekrarlayan, imaj bir kapasiteyle depo eden akll molekllerdi.

Mikro zdein belirsizle olan ss durumlarndaki ilk balang hzlar, bir ksm mikro zdein frenli bileimleriyle yavalyordu. Bu hzlar, atom gibi bileim iinde adeta durup, donarak; atom ekirdei dzeniyle bykler dnyasna veya maddeler dnyas dediimiz olgu olaylar girimeli, gerekirci olan dzenler iine de geiyordu.

Gerekircilik, gz iin k olsun; gz iin mercek odaklamas olsun gibi bir gerekircilik deildi. Ortam da rast gelelerinin olmas, birbirine etki girime olmakla, zaten neden sel ve gerekirci bir rast geleniydi. Sonucundan habersiz bir gerekirci rast gelecikti. la o tr olmamas gereke bilen bir rast gelirlilikti.

Hayat ve evresel oluma kendisini bir trl olaslk zerinde hale yola koyamazd. Hayat ve evresel koullar, kendi denge merkezlerine evrimle olmay korumak dnda ngrszlerdi. Ancak evre ile hayat bir kez balang koulu iinde bir trl hayat seyriyle kendisini hale yola koyduu zaman da zellikle hayat biyo molekler aklla o balang koullarna (zne gndere) bal kalyordu.

Ve hayat evre deimeleriyle birlikte, evrenin birikimiyle olan eitlilii iinde evrimsel deimelere uruyordu. Her ey her eye balyd. Gerekirci olu bu ballkt. Deilse bu balln yle ya da byle olmas deildi. Olu bin bir trlyd. Seilim bu bin bir tr olu iinde evresel deiime tabii etkilere uygun olan tepkiyi verenlerin seilmesiydi. Tepki de evredeydi. Seilenlerde rastgelelerle evredeydi.



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn felsefe kmesinde bulunan dier yazlar...
ttifaklar Birer Referans Noktasydlar 68
Kolektif Alan 46 F_g
Kolektif Alan 47 - 48
Kolektif Alan 46 D - E
Kolektif Alan 50
Totemi Dil 1 - 2
Kolektif Alan 46 B
Kolektif Alan 42
Kolektif Alan 46 A
Kolektif Alan 49

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
ve Biz [iir]
Bor Namustur [iir]
Kendime Sayarm [iir]
Mjdelenmitir Ekim 1 [iir]
Mjdelenmitir Ekim 2 [iir]
imizdeki Yabanc [iir]
Darmadumannda [iir]
Yitik Dizeler [iir]
Sradakinin Ykl [iir]
Yaamn Hi Eden [iir]


Bayram Kaya kimdir?

Emekli eitimci. 1950 Mucur / Krehir doumlu.


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2023 | Bayram Kaya, 2023
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.