..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Yaama kar smscak bir sevgi besliyorum... -Dostoyevski
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > Bilimsel > Felsefe > ali osman yeten




21 Aralk 2010
Heidegger ve Zaman: Dasein Analitii erevesinde Zaman Analizi  
2.Blm: Dasein Analitii

ali osman yeten


Yldzlara yrdm, hepsi bu mezar tandaki bu sz Heidegger hakknda ok ey anlatr. O hayat boyunca hakikati arayan bir dnr olmutur. Heidegger varoluu felsefenin konusu haline getirerek felsefenin hayatn dnda olmadn; bizzat dnya-iinde olduunu anlatmaya alr. Hayatn iinde olan bizlerin hakikatin dnda kalamayacamz vurgulayan Heidegger; nceki filozoflarca kabul gren insan ve varlk arasndaki zne-nesne ilikisini varolu dncesi ile ortadan kaldrr. Varln anlam? Sorusuna o; soruyu soran kiiyi de dahil ederek cevap arayna giriir. O okuyucusuna hazr cevaplar sunmak yerine sorular sorar ve bu sorularn nasl cevaplanacann yntemini belirlemeye alr. Soru ile balad eserlerini yine soru ile bitirir.


:HBJF:
1. Dasein Analitii

A. Fenomenolojik Yntem
Heideggere gre: varln bizatihi anlamna ynelik incelemenin nesnesini var olanlar oluturur. Varla ynelik bylesine kapsaml bir sorunun ele aln tarz fenomenolojik olmaldr. Fenomenoloji Heidegger iin yntemsel bir kavramdr. Ona gre fenomenoloji terimi her trl desteksiz kurgulamalara, tesadfi bulgulara, gya tantlanm kavramlarn devralnmasna, nesiller boyunca birer sorunsal zannedilen szde sorulara kar: Eyann Kendisine!14 yneliktir.

Etimolojik adan ele aldmzda fenomenoloji teriminin iki bileenden olutuunu grrz: fenomen ve logos. Heidegger Yunancadaki phainomenon kavramn kendini gsteren olarak yorumlar. Fenomen kendini iki farkl biimde gsterir: birincisi var olduu ekliyle kendisi olarak; ikincisi ise kendisi dnda kendisinden farkl tarzda, baka bir ey olarak. Bu iki farkl anlam arasnda yapsal bir iliki sz konusudur. Heidegger hastalklarn grnmleri rneinde bu ift anlama vurgu yapar. Daha anlalr klmak iin bu rnei geniletecek olursak: hasta olduumuzda vcudumuz baz belirtiler gsterir. Bu belirtiler her zaman hastaln kendisi olmayp, hastala dair baz kendini gsterme biimleridir. Grip olan birisi iin hastalk belirtisi ksrk olduu gibi akcier kanseri olan birisi iin de ksrk bir hastalk belirtisidir. Bu durumda ksrk hastaln kendisi olmayp, onun kendini ortaya karma imkanlarndan yalnzca biridir. Bu durumda aslnda kendini bizzat gstermeyen bir ey (hastalk), kendini gsteren baka bir ey ile (ksrk) aa kmaktadr. Bu durumda fenomen kavram ya hakikatin kendisidir ya da hakikatin amlan tarzlarndan birisidir. Bu ikilii amak iin Heidegger fenomen kavramn kendini kendinde gsteren olarak tanmlamaktadr. Fakat yine de fenomenoloji kavramn aklamak iin bu tanm yetersizdir. Kavramn anlamn daha iyi belirleyebilmek iin logos terimini de incelememiz gerekir.

Logos temel anlamyla sz demektir. Heideggere gre buradaki sz ifadesi sz edilenin aa karlmas anlamndadr. Logos bir eyi grnr klan (akl) anlamna gelecei gibi, grnr klnan eyin kendisi anlamna da gelmektedir. logos, bir ey olarak sz yneltileni bir eyle olan ilikisi iinde (yani ilikilenmilik ile) grnr klma anlamna da geldiinden logos, iliki ve bant anlam da kazanr.15

Fenomen kavram Heideggere gre; kendini gsterene nazaran daha kapal olandr. Fakat ayn zamanda zsel olarak kendini gsterene ait olandr. Fenomenoloji; kendini gsterenin bizzat kendisinden hareket edilerek grnr klnmasdr. Heidegger iin ontoloji sadece fenomenoloji ile mmkndr.

Fenomenoloji var olann varl ile ilgilidir. Bunun dnda var olann tesinde bir ey yahut grnr olmayan bir ey deildir. fenomenolojideki fenomenlerin ardnda zsel anlamda baka hibir ey bulunmaz.16 Fenomen rtk (kapal, mahfuz) kalm olabilir, tam da bu noktada kapal olan aa karmak iin fenomenolojiye ihtiya vardr.

Fenomenolojinin yukarda hatlar izilen nkavramnn zemini zerinde artk fenomenal ve fenomenolojik terimlerinin anlamlarn da sabitlemek mmkn olacaktr. Fenomenal dendiinde, fenomene zg karlama minvali iinde verili olup belirtik klnabilen eyler anlalmaktadr bu nedenledir ki, fenomenal yaplardan sz edilebilmektedir. Fenemenolojik dendiinde ise, gsterme ve aa karma minvaline ait olan eyler ile bu tr aratrmalarn dayand terminoloji anlalmaktadr.17

Heideggere gre ontoloji ile fenomenoloji birbirinden farkl, iki ayr felsefi disiplin deildir; onun iin felsefe Daseinn tarihselliini (hermeneutiini) balang olarak alan evrensel fenomenolojik ontolojidir. Fenomenolojiyi anlamak ise; onu bir imkan (mmknlk) olarak kavramakla mmkndr.


B. Dasein
Dasein Heideggerin en nemli kavramlarndan biridir, hatta en nemlisidir denilebilir. Etimolojik adan baktmzda; Da-sein, Almanca da burada varlk anlamna gelmektedir. Dasein analitiinin konusu var olandr. Var olann ulamaya alt ey varlktr. Buradan iki karma gidebiliriz:

1-     Daseinn z kendi varoluunda yatar. Bu var olanda meydana kartlabilen karakterler, yle ve byle bir grnme sahip mevcut bir var olann mevcut zellikleri olmayp, hep kendisine ait olan var olma imkanlardr, baka bir ey deil. Bu var olann tm ylelikleri birincil olarak varlktr (varlk varolutan ncedir). Bu sepeple sz konusu var olan isimlendirmek iin kullandmz Dasein ismi onun masa, ev, aa gibisinden bir neliini deil varln ifade eder.18

2-     Var olann, var olan olarak mesele ettii ey kendi varldr (benim varlm biiminde). Dasein kendi varoluundan hareketle varla ynelir.

Dasein bir imkan varldr. Dasein bu imkana hem mevcut olan olduundan (existentia), hem de kendi kendinin imkan olduundan sahiptir. yle ki Dasein bir imkan varl olarak, var olan iinde kendi varln kazanabilmekte ya da kazanamamaktadr. zetle Dasein; var olan kendi varl dahinde anlayan ve bir var olan olarak kendisini var olduu imkanlar dahilinde belirleyendir.

Heideggere gre varlk karakterinin iki temel imkan vardr; kategoriler ve eksistensiyaller. Kategoriler Dasein olarak var olmayan var olanlara zg varlk biimleri; eksistensiyaller ise Dasein analitii erevesinde ortaya kan varlk biimleridir. Kategoriler varlkta herkesin onlar grebilecei biimde kendilerini gsteririler. Eksistensiyaller ise ancak ve sadece Dasein ile ortaya karlabilen varlk karakterleridir.

Kategoriler, dardan bakldnda herkes iin ayn olan varoluu; eksistensiyaller ise varolutan asli olan mevcut-oluu temsil ederler. Buradaki varolu ile mevcut-olu birbirinden bamsz karakterler deildir; bu ikisi arasnda bir iliki (rabta) sz konusudur.

Heideggere gre gemiten gnmze kadar olan Daesina dair soruturmalarn hi biri asl felsefi soruna odaklanamamtr. Bilimsel olarak anlan soruturmalar bylesi bir konu karsnda yetersiz kalmaktadrlar. Gemiten gnmze baktmzda hakikat sorusuna bir cevap olma nitelii tayan grler; tutarszlk ve farkllk gstermekle kalmayp birbirlerine kart hale gelmilerdir. yle ki; lka, Ortaa ve Rnesans gibi farkl devirlerde sorulan sorular ayn olmasna ramen bu sorulara verilen cevaplarn farkllk gsterdii hatta birbirleriyle ztlk iinde olduu grlmektedir.

Yeniaa baktmzda Descartes, Cogito sumu balang olarak alr fakat o sumu gz ard ederek cogitoyu aratrr. Heidegger, Dercartes cogitoya ncelik verdii iin eletirir. Heidegger k noktas olarak sum u alr ve ona ilikin ontolojik soruyu sorar

Dasein analizi erevesinde zneyi k noktas almak (Descartesta olduu gibi), Daseinin fenomenal ieriine uygun deildir. Mevcudiyeti olduu gibi asli mahiyetiyle anlamak istiyorsak hayata kendisine ekil veren ve prensibini kendisinde gizleyen hayata-, yaayan varla tekrar geri dnmeliyiz. nsann varl, dnya iinde varlktr; insan ey deil ahsiyettir. nsan soyut bir done deil, geliimde olan somut hayattr, yaratc olan hayattr. Varln anlalmas bu geliim ile doar, varlk hakkndaki bilgi bu yaylma ile meydana gelir. Dnyorum o halde varm cmlesi, var olduum iin, bir varlk olduum iin dnyorum ekline evrilmelidir.19 Heidegger insan her eyden nce dnya iinde olan bir varlk olarak kabul eder. Ona gre her trl yaama felsefesinde Daseinin varln kavrama eilimi grlr. Fakat yaama felsefelerinin en byk noksan; varlk imkan bakmndan yaamay, ontolojik bir anlayla ele alamamalardr.

W.Dilthey yaamaya ilikin soruyu hareket noktas olarak alr ve inceler. Heidegger bunun doru bir seim olduunu fakat Diltheyn bu soru iin kulland terminolojinin snrl olduunu belirtir. Bu snrllk bu gne kadar insan yaamna ynelmi olan felsefi akmlarn ounda karmza kar. Hatta Heidegger kendisinden nceki fenomenolojilerde dahi bu eksikliin olduunu vurgular. te yandan ok daha radikal ve effaf olan kiiliin fenomenolojik yorumu bile Daseinn varl sorusunun boyutlarna varamamaktadr.20

Husserl ve Scheller insan yaamna farkl boyutlardan yaklarlar. Scheller kii olarak var olmay tm aklyla dile getirir, ona gre kii bir nesne ya da bir tz deildir. Kiinin znde ve eylemlerinde onun var olmas yatar, bu anlamda kii bir obje olamaz. Yaama sorusu (sorunsal) bir btn olarak insan varlyla ilgilidir. Bu anlay btn bir varla (varln btnne; tinsel, ruhsal, bedensel vb.) ynelik bir n kabule dayanr.

Daseinn varl biimindeki esas sorunun nn kapayan ey, Eskia-Hristiyan antropolojisidir. Heidegger, -Daseinn varl sorusunu sorarken- filozoflarn; hep bu antropolojiye bal kaldklarn ve bu antropolojinin eksik olan ontolojik temellerini grmezden geldiklerini syleyerek, byle bir antropolojiyi eletirir. Geleneksel antropolojide varln ontolojik anlamn kstlayan iki nemli husus vardr;

1-     nsan akl sahibi bir varlktr. Bu gelenek ierisinde akl sahibi olan insana yklenen anlam; insann grnenin ok zerinde, akn bir varl olduu kabuln tar. Bu kabule gre insann iinde karanlkta kalan (sradan ve doal olmayan) aklsal bir yn bulunur.

2-     Bu antropolojideki bir dier insan tanm; insan varoluunu teolojik temellere dayanarak aklar. Bu tanma gre Tanrnn varl ile insann varl arasnda bir iliki vardr ve bu nedenle insan varl Tanrdan hareketle aklanmaya allr. Yeniadaki dnce deiimiyle beraber bu tanmdaki dinsel elerin birou ortadan kalkmtr. Fakat buna ramen, yine de insann akn bir varlk olduu gr gnmze kadar gelmektedir.

Geleneksel antropoloji iin nemli olan bu meneler (yani yunani tanmlamalar ile teolojinin rehberlii), insan adndaki var olann znn belirlenimi esnasnda onun varlna ilikin sorunun unutulmu kaldn, sz konusu varln daha ok dier yaratlm nesneler gibi mevcut-olma anlamnda kendiliinden anlalan olarak kavrandn gsterir.21 Varln bu ekilde (eskia-Hristiyan antropolojisinde olduu gibi) kendiliinden anlalr bir ey olarak kabul edilmesi, onun ontolojik olarak belirlenmesinin nndeki en byk engeldir.

Benzer bir sorun (tpk eski antropolojilerde olduu gibi) gnmzde; psikoloji ve psikoloji zerine temellenen felsefeler iin de geerlidir. Heidegger Varlk ve Zamann onuncu blmnde: eksik olan ontolojik temelin psikoloji, biyoloji ve antropoloji ile doldurulamayacan; yaamann insan varlnn en temel imkan olduunu ve ona eriimin ancak Dasein ontolojisiyle mmkn olduunu syler. Dolaysyla buradan; her trl biyolojik, psikolojik ve hatta antropolojik temellendirmelerle Dasein analitiinin mmkn olamayaca sonucuna ularz.

Daseinn eksistensiyal (kategorik olmayan) analitiinin oluturulmasnda hep bir eksiklikle karlalmaktadr. Bu eksiklik dnya kavramnn anlamndan kaynaklanmaktadr. Heideggere gre; dnya kavramn anlama ve aklamada, felsefe ve filozoflar bu gne kadar baarl olamamlardr. Bu nedenle ncelikle Daseinn temel imkanlar ierisinde yer alan dnya (dnyasallk, dnya-iinde-var-olma... gibi) kavramn irdelemek ve dnya ile Dasein ilikisini belirlemek gerekmektedir.

a) Dnya ve Dasein
Daseinin varlk ile ilikiye girmesi, kendi varl iinde kendini anlamasyla, anlamaya balamasyla olur. Dasein hep var olmaktadr ve bu var olma bir dnya-iinde-var-olmadr. Heidegger, dnya-iinde-var-olma kavramnn birlikteli bir yapya sahip olduunu ve bu nedenle bir btn olarak anlalmas gerektiini vurgular. Bu kavram esasen kendi iinde birka farkl anlam barndrr.

inde-var-olma, Bir eyin iinde olma olarak anlalr. Odann iindeki masa, bardan iindeki su, akvaryumun iindeki balk gibi. inde terimiyle biz belirli bir biime sahip olan var olanlarn, mekan ierisinde birbirleriyle olan ilikisine dair bir anlam karyoruz. Oda ile masay dndmzde bu ikisi mekan iinde ve ayn yerdedir. Bu rnei geniletebiliriz; oda iindeki masa, mahalle iindeki ev, kent iindeki mahalle gibi, ta ki kainat iindeki masaya kadar. Birbirlerinin iinde olarak bilinen bu var olanlar, dnyada karlatmz nesnelerin mevcut oluuna sahiptirler. Mevcut olan bir ey iinde mevcut olma ya da baka bir deyile mekansal bakmdan ayn yerde olma ilikisi iinde ayn varlk minvaline sahip olma; ontolojik adan kategorial olan (eksistensiyal olmayan) bir varlk karakterine sahiptir. Bu tip var olanlar varlk minvali Dasein olmayan var olanlardr. Dier yandan iinde-var-olma kategorik bir varlk karakteri tamakla birlikte ayn zamanda Daseinin varlk minvalidir. O halde iinde-var-olmak kategorial bir varlk minvaline sahip olmakla birlikte ayn zamanda eksistensiyal bir varlk karakterine de sahiptir. Bu durumda Daseinin iinde-var-olma olarak anlalan eksistensiyal yaps sz gelimi, bedenin baka bir var olan nesne ile i ielii ilikisi deildir. Yani kategorial anlamdaki iindelik ile eksistensiyal anlamdaki iindelik anlam bakmndan birbirinden farkldr. yle ki; ben yle ve byle aina olduum dnyada, urada veya burada eleirim, burada ikamet ederim. ich binin mastar hali olarak sein, eksistensiyal anlamda urada veya burada ikamet etmek, una veya buna aina olmak demektir. O halde iinde-var-olmak, zsel konstitsyonu dnya-iinde-var-olma olan Daseinin varlnn formal eksistensiyal ifadesidir.22 Bu durumda zetle diyebiliriz ki; kategorial anlamdaki iindelik, i ielik anlamna gelirken; eksistensiyal anlamdaki iindelik, aina olma anlamna gelmektedir.

Dnya beraberinde-var-olmak, iinde-var-olmak ile temellenen bir eksistensiyaldir. Dasein analitiindeki amacmz bu eksistensiyalleri grebilmeyi salamaktr. nk daha nce de vurguland gibi, eski ontolojilerle bunu yapabilmek mmkn deildir.

Bir eksistensiyal biiminde var olan dnya (beraberinde-var-olma), gnlk dilde ska kullanld zere nesnelerle beraber mevcut olma anlamna gelmez. Heidegger burada Dasein ile dnyann birer ey olarak yan yana alglanmasn kastetmemektedir. A cismi ile B cisminin yan yanal, bu anlamda (eksistensiyal anlamda) onlarn temas halinde olduunu gstermez. Heidegger iin temas etmenin koulu: Dnya iinde bir var olann baka bir var olanla temas edebilmesi iin onun yaradl gerei iinde-var-olma varlk minvaline sahip olmas gerekir, bunun iin burada-var-olmaklyla dnya gibisinden bir ey onunla birlikte kefedilmi olmal ve var olan diye bir ey kendi mevcut-olmakl iinde eriilebilir olmak zere buradan hareketle onunla temas etmek suretiyle kendini aabilmektedir.23 Dasein de dnya iinde bir var olan olduunda byle bir yapya sahiptir.

Dasein kendi varln olgusal mevcut olma olarak anlar. Fakat Daseinn olgusall herhangi bir cismin ontolojik olarak var oluundan farkldr. Heidegger bu duruma (yani Daseinn olgusallna) faktisite adn verir.

Kategorial olarak mevcut olanlar ile eksistensiyal olarak var olanlar arasnda iindelik bakmndan ontolojik bir fark olduunu belirtmitik. Fakat yanl anlalmaya yol amamak iin unu da sylemek gerekir ki; Dasein her trl mekansallktan uzak olan bir varlk deil, aksine o bizzat dnya-iinde-var-olan bir varlktr. Dnya iinde var olma Daseinn zsel yapsndan kaynaklanr.

Dasein dnya iinde birok farkl tarzda varolua sahiptir. rnein bunlardan bazlar; bir eyle urayor olma, bir ey ileme, bir ey kullanma, bir ey kazanma, istediini yapma, sorgulama, tartma vb. dir. Heidegger bu biimdeki iinde-var-olma tarzlarnn varlk minvalinin, ilgilenme olduunu syler. lgilenme yalnzca olumlu halleri deil olumsuzlar da iine alr. rnein vazgeme, yapmama, brakma vb. gibi. ilgilenme terimi ncelikle bir eyi yerine getirmek, icra etmek, bir eyler temin etmek anlamnda bir-eyle-ilgilenme olarak kullanrz. Daha farkl olarak ilgilenme; herhangi bir eyin baarszln bekleme anlamnda ilgilenip, ondan endie duyma anlamn da ierir. Oluturmaya altmz Dasein analitii erevesinde dndmzde ilgilenme; dnya-iinde-var-olmann bir imkann isimlendirmek iin kullandmz bir terimdir.

zetle diyebiliriz ki; Dasein iin dnya-iinde-var-olmak, zorunlu bir varlk minvalidir. nsan hem var olup hem de var olmama gibi bir zellie sahip deildir ya da baka bir deyile insan; kendi bana var olup bazen de dnya-iinde olan bir var olan deildir. Daseinn varl muhakkak suretle dnya-iinde olmaklkla mmkndr.

O halde artk u soruyu sorabiliriz: dnya iinde var olan olarak, Dasein iin bilme nasl mmkndr? Heidegger, gnmzde bilme konusunda halen kabul gren bir gr olan, zne-nesne ilikisi balamndaki gr eletirir. Bu gre gre zne nesnesini karsna koyar ve bu iliki sonucunda bilme edimi gerekleir. Heidegger iin byle bir belirleme hakikat ierdii lde boluk ta iermektedir. Mantksal dnce dndn karsna alr ve onunla arasna bir mesafe koyar. Bu gre gre (zne-nesne ilikisi balamnda): bilinen bir ey nceden verili olur ve bu verili olana nesne yahut doa denir. Oysa burada bilmeyi gremeyiz. Bilmek diye bir ey varsa o sadece bilmekte olana aittir. Bu adan bakldnda bedensel anlamda bir nesne olan insanda bilmek sz konusu olamaz. O halde bilmeyi bedensel bir ey gibi dsal olarak belirtmek doru deildir nk bilmek ite olan bir eydir. Bu defa da baka bir sorunla kar karya kalrz: zneye ait olan bilme edimi nasl olurda kendi dndaki, kendinden baka bir nesneyi bilebilir? Bu soruya aklk getirmek gerekmektedir. Heidegger iin bu durum, bilmeyi zne-nesne ilikisi ile aklamaya altmzda karlaacamz en byk kmazdr. Ona gre bilme, dnya iinde olan Daseinn bir varlk halidir. yle ki; bilmenin kendisi dnyayla-zaten-beraber-var-olmak zerine temellenir. Beraber olmak, mevcut olana gzmz dikerek bakmak deildir. Bilmenin kendisi iinde-var-olunan-dnya ile ilgilenilmesi sonucunda ortaya kar ya da rtl kalr. lgilenme, var olanlar aka seyredebilmeyi mmkn klar. Seyretme var olana odaklanma, ona belli bir bak yneltmedir. Byle bir bak ile ancak mevcut olann alglanndan sz edebiliriz. En geni anlamyla byle bir tefsirin zerindeyken alglama bir belirlemeye dnr. Alglanp belirlenenler, nermeler halinde ifade edilebilmekte, bylece ifadeler olarak saklanp muhafaza edilebilmektedirler.24 Heidegger burada, bizzat soruyu soran olarak kiiyi de varlk sorusuna dahil eder. Bu soruyla o, varln karsndaki insan yerine; varln iindeki insan esas alr.

Heidegger iin dnya, ontik bir tasvirle ya da ontolojik bir yorumla aklanabilir bir ey deildir. Ona gre dnya dediimizde kastettiimiz ey: yle ya da byle olan (karmzda olan, orada olan) bir dnya deil; bizim dnya-iinde-var-olmamzn nedeni olan dnyann dnyasalldr. Dnyasallk Daseinn eksistensiyal bir belirlenimi olduundan ayn zamanda o (dnyasallk), kendi bana bir eksistensiyaldir.

Dnya kavram birok anlamda kullanma sahip olabilir. Dnya, ontik bir kavram olarak mevcut-olan-varolanlarn tamam anlamnda; ontolojik bir terim olarak var olanlarn varl anlamnda; Daseinin olgusal olarak iinde bulunduu bir dnya anlamnda ya da ontolojik-eksistensiyal bir anlam olan dnyasallk anlamnda kullanlabilir.

evreleyen dnya Daseina gnlk hayat iinde (kendi hergnklnde) en yakn olan dnyadr. Buradaki evreleyen terimi mekansal bir hale iaret eder. Fakat yine de bunu tamamyla mekansalla indirgemek doru deildir. nk eski ontolojiler mekansallktan hareket edip, res extensa olarak dnyay yorumlamaya alrlar. Oysa Heideggerin dnyaya ilikin yorumu res extensay da, res cogitans da iermektedir.

Yunanllar dnyada bulunan nesnelere ilikin olarak pragmata terimini kullanrlar. Heideggere gre bu terim yunanllarda; bir eyle ilgilenip o eyle mnasebette olma anlamnda (praksis) kullanlr. Bu kullanm Heidegger iin yunanllarn; pragmatay salt nesne olarak deerlendirip res cogitans arka planda braktnn gstergesidir.

lgilenme esasnda karlatmz var olanlar gerelerdir. Bunlar oturma gereci, yazma gereci, ulatrma gerecivbdir. Heidegger bir gerecin tek bana asla var olamayacan syler. Ona gre gerecin varl, iinde bulunduu gere btnnden kaynaklanr. Gere btnn meydana getiren eyler onun bir-ey-iinlii ile ilgilidir. yle ki; bir eyin ie yarar olmas o eyin, kullanlabilir olmas, yardmc olmasvb. o eyin bir-ey-iinlii ile ilgilidir. Bir gere daima dier gerelerle iliki ierisinde bulunur. yazma gereci, divit, mrekkep, kat, altlk, masa, lamba, mobilya, pencere, kaplar, oda gibi Bu nesneler asla kendilerini ncelikle kendileri gibi gsterip, sonra da gerek nesnelerin birer toplam olarak (gstermez) rnein (gereler) bu oday dolduruyor deildir.25 Bu anlamda dnecek olursak; rnein bir oday mekansal olarak drt duvarla evrili olan olarak deil de, bir ikamet gereci olarak kavramak gerekir.

Heideggere gre asli anlamda ilgilenme bir var olana gzmz dikip bakmakla deil, o var olan bir gere olarak kullanmakla mmkn olur. Bylesi bir bak (bir gere olarak ilgilenme) bir-ey-iin baktr.

Heidegger; dnya ve dnyasallk kavramlarnn daha iyi anlalabilmesi ve bu kavramlarn anlamlarnn aa karlabilmesi iin felsefede yzyllardr kabul gren grleri ele alarak, hakim konumdaki anlay (Heideggere gre yanl anlay) eletirerek tekrar analiz eder. Descartesn ontolojisini tekrar ele alan Heidegger, zetle bu ontolojinin yanl olan dayanaklarna iaret ederek eksiklikleri ortaya koyar.

Tz dediimizde genel anlamda anlalan ey, varolmak iin kendisinden baka hibir eye ihtiyac olmayan olandr. Burada tzn varl muhta olma ile ilikilendirilmektedir. Bahsi geen muhtaszlktan en genel anlamda anlalan ey Tanr fikridir. Tanr kavram kendi iinde muhtaszl doal olarak iermektedir.

Tanr olmayan btn var olanlar genel anlamda yaratlmaya muhta olan varlklardr. Tanr ile dierleri (yaratlm olan varlklar) arasnda derece farkndan daha fazla bir fark olmasna ramen; biz bu iki varlk tarzna da varolanlar diyoruz. Heideggere gre varlk anlam o kadar geni bir biimde kullanlyor ki, bizler varolanlar arasndaki asli fark gremiyoruz, yaratlm olanlarla yaratc olan ayn kavram ile ifade ediyoruz. Bu nedenle hem tanrya hem de yaratlm olanlara tz diyoruz. Bir de yaratlma ve muhavaza edilme dnda baka hibir eye ihtiya duymayan varlklarda vardr (insanlar). Bu vaolanlara dair tzler res extensa ve res cogitans olmak zere ikiye ayrlr.

Dnya vardr ya da Tanr vardr dediimizde varl dile getiririz fakat bu iki varolan zellikleri bakmndan birbirlerinden farkl olduundan; dnya ve Tanrnn varolmaklklar da ayn deildir. Biz bu durumda ikisine de vardr diyerek bu iki farkl tz birbirine indirgemi oluyoruz. Yani yaratlmam olann zelliklerini yaratlm olannkiyle bir tutmu oluyoruz. Heideggere gre Descartes; tzsellik dncesinin ardnda yatan varln anlamn ve bu imlemenin genellik karakterini tartmaz.26 Descartesta olduu gibi varln nelii, eskia ve ortaa ontolojilerinde de karanlkta kalmtr. Bu durumda Heideggere gre varln anlam ortaya kmad gibi, ak ve anlalr olarak kabul edilip gz ard edilmi olur.

b) Dasein ve Herkes
Daseinin dnya-iinde bir varlk olduunu belirtmitik; Dasein dnya-iinde bir varlk olmas yannda ayn zamanda iinde bulunduu dnya ile srekli bir iliki ierisinde olan bir varlktr. Daseinin bu trden ilikisi Heideggere gre onun hergnkldr. Hergnklk; Daseinin birlikte-olma halidir. Birlikte-olma Daseinin vasati, sradan bir halde bulunmas anlamna gelmektedir.

Daseinin insan varoluu olduunu daha nce belirtmitik; insan varoluu olarak Dasein kiinin, bireyin kendisidir. Fakat bu ifade Heideggere gre yalnzca ontolojik bir durumun ifadesidir. Burada insan varoluu kiinin kendisinden, bizzat zneden hareket edilerek cevaplanmaktadr. Oysa Dasein kimdir? sorusuna bizzat zneden yola karak ben cevabn vermek Heidegger iin doru deildir. Ben ifadesinin anlam ak ve kolayca bilinebilecek gibi grlp, kavramn aratrmaya bile gerek duyulmakszn nceden verili olan bir ey gibi kabul edilmesi doru deildir. Bu kavram ak ve kolay anlalr grldnn aksine, karmak ve anlalmas gtr. Bu nedenle Daseine ben deyip gemek doru deildir. Bunun yan sra bakalar olmadan benden bahsetmek de mmkn deildir. Buna ek olarak; ben kavram Daseini yalnzca kendisi olarak imler. Oysa Dasein daha nce de belirttiimiz gibi dnya-iinde-bir-varlk olduundan, onu yalnzca kendi beni anlamnda kullanmak doru olmaz. Daseinin dnya ile birliktelii sz konusudur, yle ki; rnein dndan yrdmz tarla bize kendini falan kiiye ait, filan kii tarafndan muntazam braklm olarak gsterir. Kullandm kitap falancadan alnm ya da filancann hediyesidir ve saire. Sahile balanm tekne kendinde varl bakmndan, bazen onunla sefere kan bir tanda, bazen de yabanc bir tekne olmas bakmndan bakalarna imlemede bulunur. El-altnda olup evreleyen-dnyann gere rabtas iinde karlalan bakalar, zannedildii gibi, evvela sadece mevcut-olan bir nesneye ait olan ve daha sonralar dnce yoluyla onlara ilave edilenler deildir.27 Dnya iinde karlatmz eyleri genellikle o eyin kendi zne ait olmayan baka bir eyle iliki iinde ele alrz. rnein srann zerinde duran bir kalem ylece bir kalem deil; Kadirin kalemidir ya da srann zerinde duran kalemdir veya benim az nce kullandm kalemdir vs Dasein de, kalem rneinde olduu gibi hem kendi bana var olan; hem de bakalaryla birlikte var olandr. Burada bakalar dediimizde kast edilen; benim dmdaki her ey deildir. Bakalar dediimizde Daseinn iliki iinde olduu varlklar kastedilmektedir. Daseinn birlikte oluunun eksistensiyal olarak anlalmas gerekir. Dnya-iinde-varoluun bu birlikteselliinin zemini zerindeki dnya, zaten hep bakalaryla paylatm dnya olmak durumundadr. Daseinn dnyas birlikte-dnyadr. inde-var-olmak demek, bakalaryla birlikte-olmak demektir. Onlarn dnya-iindeki bizatihi varlna birlikte-Dasein denir.28 Bakalaryla karlama Daseinn dnya-iinde-var oluu sayesinde; bir eylerle ilgilenmesi sonucunda ortaya kar.

Daseinin bakalaryla birlikte olmas onun ontolojik deil eksistensiyal bir zelliidir. Yani Dasein ontolojik anlamda kendi gibi baka varlklar olmasa da; o bakalaryla birlikte olabilir. Daseinn yalnzl bile dnya-iinde birlikte olmadr. Bakasnn hazr bulunmamas bir birlikte-olma iinde ve bir birlikte-olma iin mmkn olabilmektedir. Yalnzlk birlikte-olmann muallel halidir ve onun mmkn olmas buna kanttr. te yandan fiili yalnzlk, yan bamda ikinci bir insan numunesin (ve hatta on insan numunesinin) hazr bulunup yer almasyla ortadan kaldrlacak bir ey deildir. Onlar ve hatta daha fazlas mevcut olsalar dahi Dasein yalnz olabilir.29 Heideggere gre birlikte olmak, bir ok kii ile ayn anda beraber var olmak (mevcut olmak) anlamnda kullanlmamaktadr. Birlikte olmann buradaki anlam bakalaryla ilgilenme hali iinde olma olarak anlalabilir.

Heidegger eksistensiyal anlamda ilgilenme halini ihtimam gstermeklik olarak ifade eder. Daseinn birlikte bir ilgilenmeye tabi oluu, onun herhangi bir eyle (rnein bir nesneyle) olan ilgilenmesinden farkldr. Dasein birliktelik durumunda tpk kendisi gibi olan varlklarla yani dier Daseinlerle ilgilenme ilikisi ierisine girmektedir. Heiddegger; Daseinin tpk kendisi gibi olan varlklarla iliki iinde olmasn itina gstermeklik olarak ifade etmektedir.

Dasein kendi varln hep kendi varl bakmndan konu ettii iin Daseinn varlna bakalaryla birlikte-olma da aittir. Dolaysyla birlikte-olma bakmndan Dasein, z olarak bakalar uruna vardr. Bunu, eksistensiyal bir z-ifade olarak anlamak gerekir.30 Heideggere gre Daseinin varlk anlaynda; onun birlikte olduu kendisi gibi olan dier Daseinleri, yani bakalarn da bilmesi yatmaktadr. Bu trden bir bilme bakalarnn Daseinne ynelik olan eksistensiyal bir anlam tamaktadr.

Heideggere gre dnya-iinde bakalaryla beraber, hep-beraber olmaklk Daseinn mesafelilik oluturmasna yol aar. yle ki; Dasein bakalaryla (dier Daseinlarla) olan ilikilerinde, onlarla olan tm ilgilenmelerinde hep bir endie iindendir. Bu endienin kayna Dasein ile dier Daseinlar arasndaki farkllklardr. Dier Daseinlarla farkl olan Dasein, bu sz konusu fark onlardan geri konumda olduunda kapatma (tasfiye etme, ortadan kaldrma) endiesi iindeyken; dier Daseinlardan nde olduu durumlarda fark koruyarak bakalarn geride tutma endiesi iindedir. Bu durum Daseinla dier Daseinlar arasnda mesafelilie neden olur. O halde eksistensiyal anlamda hep-beraber-olma mesafelilik karakterine sahiptir diyebiliriz. Mesafelilik varlk minvalinin farkndaln Dasein; dier Daseinlarla iliki ierisindeyken yayorsa (yani endienin kaynann farkna varyorsa) daha az, sz konusu farkndal yaamyorsa daha asli olarak etkilenir (endieye kaplr). Ayn zamanda bu durumda, yani hep-beraber-olmaklk durumunda; Dasein dierlerinin etkisi altndadr. Bir baka deyile hep-beraber-olmaklk durumunda; Daseinn varl kendi elinden alnm dier Daseinlara verilmi haldedir.

Dasein hep beraber olmaklk durumunda bakalarnn ynlendirmesi halindedir. O halde bu bakalar kimdir? Heideggere gre bakalar u veya bu kii ya da belli bal bir kii veya bir grup deildir; bakalar bizzat Daseinn da iinde bulunduu fakat esasen kii ya da birey olarak ontolojik bir varolua sahip olmayan herkestir. Bu durumda Daseinda bir bakasnn herkesi konumundadr. Hibir Dasein bizzat herkes deildir fakat ayn zamanda her Dasein herkesin iindedir. Heideggere gre herkes tm Daseinlarn say bakmndan toplam da olmaz; o (herkes) Daseinlarn toplamndan daha farkl ntr bir eydir.

Dasein; toplu tama aralar kullanrken, televizyon seyrederken, gazete okurken ya da bir devlet binasnn nnde sra beklerken vs. herkes gibi olmaktadr. Bu biimde bir hep-beraber-olma Dasein dier Daseinlar iinde eriterek etkisiz hale getirir. Bylelikle Daseinn dierleri ile fark, farkll ortadan kalm olur. Bu durumda Dasein dierleri ile fark ortadan kalktndan, herkes iinde dikkat ekmez bir hal alarak herkese dahil olmu olur. Heideggere gre; bu durumda artk Bizde artk herkes gibi keyif alp elenir oluruz. Herkes gibi sanat ve edebiyat okur, izler ve gr beyan eder oluruz. Keza herkes gibi byk kalabalktan kendimizi geri eker oluruz. Herkesin rezil dediine biz de rezil diyor oluruz. Herkes belirli deildir, ama herkestir (fakat ceman yekun da deildir). Hergnkln varlk minvalini tayin eden herkestir.31 Bu durumda Daseinn varlk minvalini belirleyen ey de herkestir.

Heideggere gre herkesin kendine gre varoluu vardr. Herkes sz konusu olduunda; asli olan her eyin st rtlp tm sorunlar bilinir hale getirilir. Hakiki olanlar grmezden gelinerek yeni hakikatler oluturulur (herkes tarafndan); bireysel olanlar, kiisel olanlar ortadan kalm olur. Bu durum Daseinn vasatiliidir. Herkes iinde olan Dasein aslnda vasati hergnklk iindedir. Bu durumun farknda olan Dasein bu vasatilik karsnda endieye kaplr.

Herkesin varlk tarz sonucunda ortaya kan vasatilik durumunun en genel anlamda ifadesi iin Heidegger kamu kavramn kullanr. Heiddegere gre kamu dnyaya dahil olan her eyin yorumlanmasn hatta Daseinn kendisini yorumlamasn bile dzenlemektedir. Kamu tm bunlar dnya ile eksistensiyal bir iliki ierisine girmeden yapar ve her zaman kendini hakl karr. Heideggerin kamu anlayn gnmzde var olan en byk sistem olarak anlayabiliriz. Dasein var olan en byk sistemin bir paras haline gelmitir ve bu durumun farkndaln yayor olduundan endie ierisindedir. Heideggere gre kamu hakikatin zerini karartarak; asli olan en kolay biimde bilinebilecek ey gibi gsterip herkesin eriimine aar.

Herkesin hep herkese atfta bulunabilmesi gibi bir lks vardr. Her eyin kolaylkla sorumluluunu stlenebilir, nk gerektiinde hesap vermesi gereken hi kimse ortada olmayacaktr. Yapan hep herkestir ama, yine de kimse deildi denilebilmektedir. Daseinn hergnkl iinde neredeyse her ey, kimse deil demek zorunda kaldklarmz tarafnda yaplagelmektedir.32 Yani hergnklk iinde herkes olan dasein aslnda hi kimsedir. Fakat her ne kadar herkes olan Dasein aslnda hi kimse olsa da; herkes esasen hi kimse deildir. Yani herkes varln dorudan bize herhangi bir Daseinla ya da birok Daseinda sunmuyor olsa da bu onun (herkesin) bir hi olduu anlamna gelmemelidir.

Heidegger bugnk Daseinn benliine herkes benlii adn verir. Dasein, herkes benlii olarak herkes iine sal olup, kendisini bilmek zorunluluundadr. Eer Dasein hergnkle yabanc kalmyorsa; yani herkes benliine aina oluyorsa; bu demektir ki, Dasein dnya-iinde karlat varolanlar herkesin aina olduu bir biimde kavramaktadr. Bu durumda Daseinn dnyay kavramas herkes tarafndan tayin edilmektedir. Fiili Dasein ncelikle vasati biimde kefedilen birlikte-dnya iinde vardr. Ben ncelikle ben olarak var deilim, eer beni kendi benliim olarak dnecek olursam: Ben herkes tarz iindeki bir bakasym. Bunun iinden ve bu olarak kendime ncelikle verili olmu olurum. Dasein ncelikle herkestir ve ounlukla yle kalr. Dasein dnyay bizzat kefedip kendine yaknlatrdnda ve kendi sahih varl kendisine amlandnda, bahse konu olan bu dnya kefi ve Dasein amlan, daimi rtkln ve kararatlklarn ortadan kaldrll, Daseinn kendi kendini srgleyip kapatt tannmazlklarn krl eklinde olur.33 Buna gre bir Dasein olarak ben ncelikle herkes tarafndan kendime verili halde olurum. Dasein dnyay kefedip aydnlanmaya baladnda ancak rtkln ortadan kalkmas ve Daseinn amlanmas sz konusu olur.

c) Haletiruhiye
Daseinn hergnk ilgilenmeleri sonunda ortaya kan huzurlu yann yannda bir de memnuniyetsizliin olduunu belirtmitik. Bu memnuniyetsizlik Heideggere gre ontolojik bakmdan bir hi demek deildir. Daseinn haletiruhiyesinin deimesi, bozulmas; onun hep bir ruh hali iinde oluyor oluunun bir varlk tarzdr. Daseinn haletiruhiyesinin bozuk oluu bir hilie tekabl etmemektedir. Tam da byle bir haletiruhiye iinde olan Dasein, kendisinden bkm bir haldeyken urada olmann varln bir yk olarak hisseder. haletiruhiye-iinde-olmaklk iindeyken Dasein, haletiruhiye bakmndan Daseinn kendi varl iinde tevdi olunduu tam da u varolan olarak, yani varolarak var olmak durumunda olduu varlk olarak zaten hep amlanm durumdadr. Amlanm olmak, bilmek deildir ama. Ve tam da en kaytsz ve die dokunmayan hergnklk iindeyken Daseinn varl plan bir ylelik ve olmaklk halinde kabuunu krp meydana kabilir.34 Dasein kanma halindeyken yani umursamad haletiruhiyeler iindeyken uradalk ona amlanm olur. Heideggere gre Daseinn uradal onun frlatlmldr. Dasein karakterine sahip olan bir varlk, kendini frlatlmlk iinde bulmakla aslnda kendi uradaln var etmektedir. Bulunu halinde Dasein kendisiyle kar karya gelerek (kendi uradalyla karlaarak) kendini bulmu olur. Daseinn bu tarzdan kendini bulmas onun dorudan olarak kendisini aramasndan deil; aksine memnuniyetsizlik halinde kendisinden ka nedeniyle ortaya kmaktadr. Bulunu, Dasein kendi frlatlml iinde amlar ve bunu ncelikle ve ounlukla kanc yz evirme yordamyla yapar.35 Dasein keyifsizlik halindeyken kendisine kar krelir. lgilenilen dnya bir de ardna gizlenmi gibi oluverir ve haletiruhiye bizi gafil avlam oluverir.

Haletiruhiye dnya-iinde-varolmay bir btn olarak zaten hep amlam olduu iin, kendimizi bir eylere yneltebilmeyi her eyden nce mmkn klabilmektedir. Dolaysyla keyif, ncelikle ruhsal olana mteallik olmad gibi onun iindeki bir hal de deildir. O, esrarengiz bir biimde buradan darya tap nesne ve kiilere sirayet etmez. te burada, bulunuun ikinci z karakteri kendisini grnr klar. Bulunu dnyann eit derecede amlanmlklarnn (yani birlikte-Dasein ile varoluun) eksistensiyal bir temel trdr, zira o, z gerei dnya-iinde varolmadr.36

Dasein bulunu iindeyken hislenebilir bir yapya sahiptir. rnein heyecanlanma gibi bir hal durup dururken ortaya kabilecek bir ey deildir. Dasein iinde bulunduu dnyaya ne kadar ynelirse ynelsin kendi iinde bu tarzdan bir zellik (hislenme gibi) bulunmasayd; tehtitkar olmak ya da korku duymak gibi bir ey asla kefedilemez olurdu.

d) Korku
Heideggere gre korkunun kendisi (bu korku Havf deildir, Havf bu almann sonraki blmlerinde yer almaktadr) tehditkar olan eyin ya da olayn Daseinn ilgisinde olacak biimde serbest kalarak aa kmasdr. Yani ncelikle bu durumda, ktln tespiti ve ardndan bu tespit edilen ktlkten korkma sz konusu deildir. Korkmann kendisi korkun olan teyit eden deil, korkun olan korkunluu iinde nceden kefedendir. O halde korkma; dikkati korkulan eye ynelterek korkunluun aa kmasdr. yle ki: Bulunu iindeki dnya-iinde-varolmann sakl duran imkan olarak korkma (buna korkuyor-olmaklk diyoruz), dnyay peinen ylesine amlamtr ki, bylece ondan hareketle korkun olanlar bize yanaabilmektedir. Yanaabilmenin bizatihi kendisi, dnya-iinde-varolmann z gerei eksistensiyal mekansall tarafndan braklmtr.37 Korku, korkan varolann yani Daseinn kendisi hakkndadr. O halde korku, dnya da bulunuun bir hali olarak karmza kar.

Korku ya da korkma yalnzca Daseinn kendisine deil, bakalarna ynelik de olabilir. Fakat bakalar iin korkma, onlarn korkularnn Dasein tarafndan devralnmas demek deildir. Heideggere gre bu imkansz olan bir eydir. rnein ben bakas iin korkuyorsam, o bakasnn da benim gibi ayn nedenden dolay korkmas gerekmez. Birisi ya da birileri iin korkmak birileriyle beraber bulunuun bir sonucu olsa da yinede; bakalaryla birlikte ya da hep beraber korkma zorunluluunu tamaktadr.

Heideggere gre bakalar iin korkma aslnda kendimiz iin korkmadr. nk bir bakas iin endieleniyor olsak da, yine de biz birlikte olduumuz ve birlikteliin tehlikede olduu durumlarda bir bakas iin endieleniyoruzdur. Bakas iin korkuyor olduumuzda, korktuumuz kiinin fiili olarak bizimle birlikte olmas gerekmez. nemli olan korktuumuz kii ile aramzda mekansal bir ba olmasa da birlikte Daseinn tesir edicilii (etkisi, kapsam) sayesinde kendisi iin korktuumuzla ilgileniyor oluumuzdur.

Tehditkar olan bir ey, henz deil ama her an olabilir durumundayken ilgilenilen dnya-iinde-varolmann iine apanszn dverdiinde korkumuz dehete dnr. Fakat eer tehdit edici olan, tmyle aina olmama karakterine sahipse korku rpermeye dnr. Ve eer tehdit edici olanla rpertici olma karakteri iinde karlayorsa ve ayn zamanda karlama karakteri dehet vericiyse (yani apanszsa), o zaman korku donakalmaya dnr. Korkunun dier varyasyonlar arasnda utangalk, ekingenlik, tedirginlik, aknlk da vardr. Korkunun btn modifikasyonlar, kendimin-bulunu imkanlar olduundan, dnyaiinde-varolma olarak Daseinn korku iinde olduuna iaret edilegelmektedir. Bahse konu korkuyor olmaklk; ontik anlamda olgusal ve tikel bir istidat olarak anlalmamaldr. Aksine o, esasen Daseinn zsel bulunuunun eksistensiyal imkan olarak anlalmaldr (ama o, onun yegane imkan da deildir).38 Yani korku Daseinn varolma tarzlarndan yalnzca birisidir. Daseinn varolma tarzlarndan birka (tpk korku gibi); anlama, tefsir, ifade ve szdr (dil).

Dasein kendini szle dile getir. Zira Dasein ncelikle kendini ierideki olarak darya kapatt iin deil, dnya-iinde-varolma olarak zaten anlayarak darda olduu iin kendini szle dile getirir. Dile getirme zaten darda-olmaklktr, bir baka deyile, bulunuun (haletiruhiyenin) u veya bu suretidir. Daha nce gstermi olduumuz gibi bulunu, iinde-var-olmakln tam amlanmln ilgilendirmektedir.39

e) Daseinn Dknl

1- Lakrt (dedikodu, Safsata)
     Terminolojik anlamyla lakrt Daseinn hergnk varolular iinde olan anlama ve tefsiri oluturan bir fenomeni imlemektedir. Sz genel olarak kendini dile getirmektedir. Dile getirilenler de hep belli bir anlay ile sylenirler, tefsir edilirler. Belli bir anlayla dile getirilerek tefsir edilenlerde, hep vasati bir anlalrlk sz konusudur. Sylenen sz sz duyan iin asli bir anlay gerektirmeden kolaylkla anlalabilmektedir. Anlalan ey genellikle sz edilen hakikatin asli anlamna ynelik olmaktan uzak olarak; sadece konuulan eyin kendisi ile ilgilidir. Heideggere gre ayn eylerden bahsediyor olmak, dile getirileni ayn vasatilik iinde anlamaktan kaynaklanr. Artk hakknda konuulann kendisi, olduundan daha farkl bir anlamda egemen bir anlay halini alarak (yani herkesin kabul ettii biime dnerek) farkl bir karaktere brnmtr. Herkes, o eyi farkl karakteriyle (egemen olan haliyle) kabul ettiinden; herkes iin o yledir. Yani herkesin o eyden anlad ey ayndr. te lakrt tam da byle bir durumda ortaya kar. Lakrt herkes iinde, herkes ile varlk kazanm olur.

     Lakrt, konular nceden kendimize maletmek zorunda kalmadan her eyi anlama olana sunar. Bizi bylesi bir kendine maletme srecinde baarszla dme tehlikesinden koruyan da yine bizzat lakrtdr. Herkesin yapabilecei lakrt, sahih anlama grevinden bizi koparmakla yetinmedii gibi, kaytsz bir anlalabilirlik yaratarak her eyi akla tamaktadr.40 Buradan da anlalaca zere sz, herkes iinde lakrtya dnme imkanna sahiptir. Lakrt dnya iinde varolanlarn, hakiki olanlarn zerini rter. Dasein ou eyi ncelikle lakrt sayesinde renir. Ve bunlardan pek ou yukarda bahsi geen vasatiliin tesine geemez. Daseinn iinde doup byd hergnklkten kurtulmas mmkn deildir. Heideggere gre lakrtya maruz kalmam hibir Dasein yoktur. Ve hatta kamusal tefsir manzumesinin hakimiyeti o kadar yaygndr ki, keyif olanaklarn (bir baka deyile, dnyann Daseinn umurunda olma temel minvallerini) bile peinden karara balam durumdadr. Herkes, bulunuun hatlarn nceden izip, neyin nasl grndn belirlemektedir.41 Yani lakrt herkesin ne dndn nceden belirlemektedir.

2- Merak (gndelik merak)
     Merakta tpk lakrt gibi Daseinn bir varlk minvalidir. Merak iinde Dasein srekli bir eyler arar, fakat onun asl arad hakikat olan deil, merakn etkisiyle oluanlardr. Daseinn burada amac asli olan bulmak deil merakn gidermektir. Merakn bir sonu yoktur, merak edilen bir ey renildiinde o eye dair olan merak ortadan kalkmaz, aksine baka baka eylere ynelerek varolmaya devam eder. Merak Dasein oyalamaktadr.

     Heideggere gre merak yle bir bilgi saplar ki; bu bilgi sadece bilmek iin bilinmi bilgiden ileri gidemez. Merak dnya iinde varolmann bir hali olarak hergnklk iinde karlatmz bir eydir. Lakrt merakn tarikine de hkmeder. Nelerin okunup grlmesi gerektiini syler. Merakn her-yerde-ama-aslnda-hibir-yerde-olmakl lakrtya emanettir. Sz ve bakn bu iki hergnk varlk hali, kknden kopartma eilimleri bakmndan sadece yan yana mevcut-olan iki ayr hal olmayp, bu varlk minvallerinin biri mecburen dierini de beraberinde getirmektedir. Hibir eyin kapal kalamayaca merak ile hibir eyin anlalmaz kalamayaca lakrt, bu ekilde varolan Daseina szn ona sahici bir capcanl hayat teminatn verir.42

3- Mphemiyet (gndelik varolutan kaynaklanan phe)
     Dasein hergnk varoluu iinde herkesin eriimine ak olan ve hakknda herkesin istedii her eyi syleyebildii durumlarla karlar. Fakat daha sonra Dasein nelerin kalc, asli, sahici olduu kararszla kaplr. Bu durum Daseinn varlna ilemi haldedir. Heidegger buna mphemiyet adn verir.

     Baz eyler asli, kalc bir biimde kavranm gibi grnse de gerekte yle deildir. Ya da baz eyler anlalmam, kavranmam grnd halde anlalmtr. Diyelim ki herkesin tahmin ve hissettii bir ey gnn birinde hakikaten gerekleti. te tam da burada mphemiyet, gerekleen eye ynelik alakann annda snmesi iin elinden geleni yapacaktr. nk sz konusu alaka sadece merak ve lakrt minvali iinde gerekleir, yani balayc olmayan o beraberce-tahmin-etme-imkan verili olduunu mddete olur. z stnde olduu mddete beraberce-itirak-etmek, tahmin edilen ey gereklemeye balad anda ona sadakati iptal eder. Zira onun sayesine Dasein, hep bizzat kendine dnmeye zorlanr. Lakrt ile merak iktidarn kaybeder. Ve fakat hemen intikam almaya balar bile. Hep birlikte tahmin edilenlerin gereklemesi hususunda lakrt, hemen yle bir tespitte bulunuverir: Onu herkes yapabilirdi, nk herkes onu tahmin etmiti zaten. Hatta sonunda lakrt hezeyana dnnce, tahmin edip de hep talep ettiklerinin artk gerekten de gereklemesini isteyecektir. nk bylece onun elinden daha ok tahminde bulunma frsat alnm olunmaktadr.43

f) Dknlk ve Frlatlmlk
     Lakrt, merak ve mphemiyet ile, yani Daseinn herkes iindeki hergnkl ile Daseinn dknl ortaya kar. Hergnklk iindeki Dasein dnyaya dm haldedir. yle ki, buradaki dknlk; dnyann sradanln, dnyasalln, hergnkln, Daseinn kendi varlk minvali haline getirip, varoluunu herkes gibi ekillendirmesi ile ilgilidir. Heidegger bu duruma (Daseinn dknlne) gayri sahihlik adn verir. Sahih olan hakiki, asli olandr. Burada gayri sahih olan rtk, kapal, meftun olan anlamnda kullanlmaktadr.

     Daseinn dknln asli bir durumdan aaya d olarak da anlayabiliriz. Bu durumu Platonun idealar retisiyle rnekleyebiliriz: dealar dnyasndan (yani gerek, hakiki olan dnyadan) glgeler dnyasna (hakikatten alt seviyede olan bir dnya) gelerek orada yaamas ve oradaki yansmalardan hareketle idealara ulama abasna benzetebiliriz. Dasein herkes iindeyken glgeler dnyasna tabidir, dkn (frlatlm) bir haldedir. (Heidegger byle bir rnekten bahsetmemektedir)

     Lakrt ve onun iinde sakl olan kamusal tefsir manzumesi, hep-beraber-olmaklk iinde tesis olunmaktadr. Lakrt hep-beraber-olmaklktan kopup ayrlan bir mahsul olmad gibi, kendi bana dnya dahilinde mevcut da deildir. Bu cmleden olmak zere lakrty, z gerei hi kimseye ait olmad iin esasen hibir ey olmadan ve gerekte sadece konuan mnferit Daseinda vuku bulan bir tmellik iinde ortadan kaldrmak da mmkn deildir. Keza lakrt, hep-beraber-olmakln varlk minvalinin bizatihi kendisi olup, Daseina dardan nfuz eden belirli durumlar sayesinde meydana geliyor deildir. Ama eer Dasein lakrt ve kamusal tefsir manzumesi dahilinde herkes iinde kaybolma ve zeminsizlie dme imkann kendi kendine nceden veriyorsa, o zaman bunun anlam udur: Dasein kendini dknle ayartma zemini hep kendi kendine salamaktadr. Dnya-iinde-varolma bizatihi ayartcdr.44

Dkn dnya iinde Dasein aslnda hibir eyin farknda deildir; onu etkisi altna alan hergnklk (merak, lakrt, mphemiyet) Daseinn her eyi yolunda grmesine neden olur. Bu haldeki Dasein dknln meguliyeti iinde yabanclamaya doru srklenmektedir. Dasein bizzat varla yabanclamaktadr.

g) Daseinn Btnl ve Havf
     Dasein fiilen varolmaktadr. Burada sorulan ey, eksistensiyalite ile faktisitenin ontolojik birliidir, bir baka deyile faktisitenin eksistensiyaliteye zsel olarak aidiyeti meselesidir. Kendine zsel olarak ait olan belli bir bulunuu yznden Dasein yle bir varlk minvaline sahiptir ki, onunla kendi kendisinin karsna tanr ve frlatlml iinde kendi kendisini onda amlar. Frlatlmlk ise hep kendi imkanlarn bizzat var eden bir varolann varlk minvalidir. Bunu yaparken kendini hem bu imkanlar dahilinde, hem de onlardan hareketle anlar (kendini onlara ynelik tasarlar). Buna gre Daseinn vasati hergnkln; dkn-amlanan ve frlatlan-tasarlanan dnya-iinde-varolma olarak, te yandan Dasein da , kendi varl dahilinde dnyada ve tekilerle birlikte-varolma esnasnda kendi en zati varlk imkann sz konusu eden, diye belirlemek mmkndr.45

     Daseinn bir varlk imkan olarak havf ve onunla birlikte amlanan Daseinn kendisi, Daseinn asli varlk btnlnn belirtik erevesinin fenomenal zeminini salamaktadr. Daseinn varl kendini ihtimam-gstermeklik olarak gstermektedir. Bu eksistensiyal temel fenomenin ontolojik biimde almas iin, onun ihtimam-gstermeklikle zdeletirebileceimiz benzeri bir fenomene gre tahdit ve tefrik etmemiz gerekecektir.46

Heideggere gre bu gne kadar ontolojiyi mesele edinenler, varl ncelikle mevcut olan biiminde ele almlardr oysa: Varolanlar onlarn amlandklar, kefedildikleri ve belirlendikleri tecrbe, malumat ve kavranlardan bamsz olarak vardrlar. Fakat varln varolabilmesi iin, kendi varlklarna esasen varlk anlay gibisinden bir eyin ait olduu varolanlar anlamak gerekir. Bu sebeple varlk, belki kavranlmam olabilir ama asla tmyle anlalmam olamaz. Ontolojik sorunsal balamnda ok eski zamanlardan beri varlk ile hakikat hep biraraya getirilmi ve hatta zde kabul edilmitir.47 Diyerek Heidegger hakikatin akla kavuturulmas gerektiini vurgulamtr.

     ncelememizin buraya kadarki blmnde Daseinn hergnkl ile ortaya kan frlatlml ifade edilmeye, yorumlanmaya alld. Bu aamada Daseinn yap btnlnn ele alnmas gerekir. Heideggere gre bu yap btnln ortaya karan temel fenomen havftr.

h) havf (angst)
     Daseinn herkes iinde ve dnya iinde olmasndan kaynaklanan hergnkl nedeniyle endieye kaplarak kendi varoluundan uzaklatn sylemitik (bkz; korku). Hergnkle tabi olan ve dkn halde bulunan Dasein, kendisi olmaklna rtk, kapal haldedir. Onun bu kapall yoksunluk halidir. Yoksunluk halindeki Dasein kendisinden kaar halde varolmaktadr. Hedieggere gre Dasein tam da bu ka esnasnda kendisinin peine der.

     Btn geri ekilmelere ve yz evirmelere ka demek doru deildir. nk bir eyden korku ile ekilmek, korku zerine dayanr. Korkunun nedeni hep dnya iinde bulunan varolanlardr; fakat buradaki korkunun nedeni korkun olan deildir. Dknlk iinde kendinden yz evirme bir ka deildir aslnda. nk ka dnya-iindeki bir varolandan korkma zerine dayanr. Byle bir dayanaa sahip ka karakteri, onun dnya-iindeki varolana yzn dnerek massolunma iindeyken ok daha az tatbik edilebilir niteliktedir. Dknlk iinde yz evirme, daha ziyade havf zerine dayanr ki, havf da bizatihi korkuyu mmkn klar.48

     Heidegger havf (angst) haliyle korkma (furcht) halini kastetmemektedir. Heideggere gre furcht; dnya iinde karlaabileceimiz herhangi bir ey (olgu, olay, kavram vb.) den korkmaktr. Havf (angst) ise bundan daha asli bir yapya sahiptir. Furcht, gndelik varolua dair korkularn tamamn ierir yani Daseinn hergnklne dair bir fenomendir. Havf ise; Daseinn gndelik varolutan gerek varolua gemesini salayan asli bir fenomendir, bir eksistensiyaldir. Biz daima, bizi bu veya u ekilde tehdit eden muayyen bir eyden korkarz. den korku daima bir eyden korkudur. Bylece korkunun nesnesi ve sebebi esasl bir surette snrlandrlm olduundan, korkak ve rkek olan, kendisini, duyduu muayyen bir hissin iinde hapsedilmi bulur. Bu muayyen olandan kurtulmaya abalayarak, korkunun nesnesine kar duyulan emniyeti kaybeder ve arrz. Havf byle bir aknln domasna msaade etmez.49

Sradan korku, bildik dnyamzda bir yerlerden geldii iin ( der, yandn kar vb.) dnyeviliimizi bozmadan onunla yzleebiliriz. Oysa hibir belirgin yerden kaynaklanmayan, dolaysyla her yerden gelen tehdit endie- (korku) dnyamz iinde halledemeyeceimiz bir tehdittir. . Dnyann tmyle bizden alnaca, koparlabilecei durumlarda endie (havf) kendini bize gsterir, (havf) tikel hibir eyin tehdidi deildir, topyekn dnyaszlamann tehdididir.50

Heideggere gre havf, dnya iinde karlalan hergnk bir ey olmadndan; onun nedeni de dnya iinde karlalan bir ey deildir. Havfn nedeni bizzat dnyann kendisidir, Daseinn Dnya iinde oluudur. Havf annda insana ne olur diye sorulunca: insana bir eyler olur denir. Bu eyler ve bu insana kelimeleri de ne demektir? Bir insana neden bir eyler olduu sylenemez. nsana btnl ile bir eyler olur. Btn eyler ve bizzat biz bir kaytszlk iinde batarz. Bu batma bir kaybolma deildir. Ortadan kaybolan varlk tekrar geri dner. Havf annda bizi btnl ile kaplayan varlk bu sefer bizi skmaa balar. Hibir tutacak kalmaz. Varln erimesi iinde sadece stmze abanan bu hilik kalr. Havf hilii ifa eder. 51

Havf hilii aa karr. Hilik, Dasein iin bir nev-i dnyaszlamadr. yle ki, gndelik hayat iinde, herkes nedeniyle hakikati dorudan gremeyen Dasein; havf annda derin bir korkuyla (angst, havf) kendisiyle yzleme imkan yakalar. Havf iindeyken ise tekinsizlik iinde oluruz. ncelikle burada, Daseinn havf iindeyken ne iinde olduunun kendine has belirsizlii dile gelmi olur: hi ve hibir yer. Ama tekinsizlik ayn zamanda iinde-kimse-bulunmayan da demektir. havf, Dasein dnyaya dkn massolunmuluundan (iine-ekilmiliinden, emilmiliinden) ekip karr. Bylelikle onun hergnk ainal bir anda ker. Dasein mnferitleir (kendi bana olur), ama bunu dnya-iinde-varolmak olarak yapar. Bylece iinde-var-olmaklk, bir eksistensiyal hal olan, iinde-kimsenin-olmamaklna dnverir. te tekinsizlikten bahsettiimizde tam da bundan sz ediyor olmaktayz.52

Bu zgn olay, yani kaynanda hileme olan hilik bizi sonuta hep katmz Daseinmzla yzyze brakr, bizi ona dntrr. Hiliin kaynaktan gelen bu al iine yuvarlanarak, bolukta bir an iin asl kalmasaydk, kendimiz dahil uzaklaan, uzaklarken de yzn bize dnen tm-var-olanlar ortasnda, tam da bizdeki Daseinn uurumunda bu anlk, berrak gece uuu olmasayd, ne kendivarlmz olurdu, ne de zgrlk.53 Dasein, havf annda artk herkes iinden syrlm bir vaziyette kendisiyle yzleebilir; havf annda duyduu rahatszlkla hilii tadar ve hilik sayesinde varln hakikati ile yzleir.

Dasein havf ile birlikte herkesten ve hergnklkten kurtulduundan artk hrleme, zgrleme imkanna sahip hale gelir. zgrleme imkanna sahip olan Dasein, kendini nceleyebilmektedir. Heideggere gre; Daseinn kendini ncelemesi, onun hep kendisinin nnde olmas (zgrleme imkanna sahip olmas) demektir. Dnya iinde var olarak belirli bir frlatlmlk halinde olan Daseinn; kendi kendini buluu havf ile somut bir ekilde kendini gstermekteydi. Dolaysyla Daseinn ontolojik yap btnn formal eksistensiyal btnl yle bir yap iinde kavranmaldr: Daseinn varl u demektir: (bir-dnya-) iinde-zaten-var-olarak-kendini-nceleme olarak (dnya-iinde karlalan varolanlarn) beraberinde var olmak. te bu var olma, saf bir ontolojik-eksistensiyal olarak kullanlmakta olan ihtimam-gstermeklik kavramnn anlam ieriini doldurmaktadr.54 htimam-gstermeklik, Daseinn; hem bir eylerin-iinde, hem de bir eylerle-birlikte var oluunu iermektedir. htimam-gstermeklik sayesinde; bir eyler arzu eden, dileyen dasein: arzu ettii ya da diledii eylere ynelme; onlarla ilgilenme imkanna sahip olur.

Daseinn varl ihtimam-gstermekliktir. htimam-gstermeklik; faktisiteyi (frlatlmlk), varoluu (tasarm) ve dknl iine alr. Dasein frlatlm olarak var olur, o kendi balna kendi uradlna tanm deildir. Varolduu iin o, varlk imkan olarak belirlenmi olur, kendi kendine ait olan ve yinede kendini kendi bana temellk (kendine mal etme) ettirmemi olan. Dasein varolduu iin, hibir zaman kendi frlatlmlnn arkasna geemez, bu yzden de tam da yle varolduunu ve varolmak zorunda olduu gereini kendi kendi-olmaklndan feragat ettirip (vaz geip) kendi uaradalna tayamamaktadr. Fakat frlatlmlk, fiilen vuku bulmu ve Daseindan yine kopup dm ve bylece cereyan etmi bir hadise olarak onun arkasna dm bir ey deildir. Aksine Dasein, varolduu mddete ihtimam-gstermekliktir ve bu olarak hep yledir.55 Heideggere gre frlatlm halde varolan Dasein; hep kendi imkanlarnn gerisinde kalmaktadr. Fakat buna ramen Dasein; kendi fiili dknlk halinden, havf sayesinde ( kayg nedeniyle oluan ihtimam gstermeklik, ilgilenme ile) kurtularak; kendi varoluuyla yzleme imkan bulabilir.

Deerlendirme
Buraya kadar olan incelememiz; Heideggerin fenomenolojik yntemi araclyla bir Dasein tanmlamas oluturmaya ynelik idi. Heidegger iin; Daseinn kesin ve keskin bir tanmlamas yoktur. En genel anlamyla Dasein, varolu halindeki insandr. Fakat Heideggerin Daseindan kast: iinde bulunduu dnyann, bu dnyaya frlatlmlnn ve dknlnn farknda olan; ve bu dknlk karsnda havf ile kendi asli varoluunun peine den; varl (kendi varln) arayan insandr. Heidegger Daseinn varln tarihsellie dayandrmaktadr. O, insan yunan mitolojisindeki bir sylenceden hareketle yorumlar ve grlerini bu yorum zerine temellendirir.

Sylence yledir: Bir keresinde Cura bir rma geerken killi bir toprak grd: dnd tand, ondan bir para ald ve ekillendirmeye balad. Yaratt ey zerine tefekkr edip dururken, Jpiter yanat ona. Cura Jpitere rica ederek ekillendirdii kil parasna ruh katmasn diledi. Jpiter bunu seve seve yapt. Fakat yaptklar bu eye Cura, kendi adn vermek isteyince Jpiter bunu yasaklad ve ona Jpiter adnn verilmesini istedi. Cura ile Jpiter hangi ad vereceklerinin mnakaasn yaparken, Toprak (Tellus) dikeldi ve yaratlan bu eye kendi adnn verilmesi gerektiini arzulad, nk ona kendi bedeninden bir para sunmutu. Mnakaaclar kendilerine hakem olarak Satrn setiler. Ve Satrn adil grnen u hkm verdi: Sen Jpiter, ona ruhunu verdiinden, o ldnde ruhuna; sen Toprak, bedenini hediye ettiinden, onun bedenine sahip olacaksn. Fakat bu yarat ilk nce Cura ekillendirdii iin, yaamaya devam ettii mddete ihtimam-gstermeklik onun sahibi olsun. Fakat onun adyla ilgili mnakaa ettiinizden, bundan byle onun ad homo olsun, nk o humustan yapld. 56 Heidegger bu metinden; insan varoluunun kaynann ihtimam gstermeklik olduunu syler ve bu varolann (insann) asli varlnn ne olduu sorusunun Satrne (zamana) braklmas ile; insan ve zaman arasnda bir iliki kurar.

htimam kelimesi Trkede; zen, dikkat, ilgi, ynelme anlamlarnn yan sra; kayg anlamnda da kullanlmaktadr.

Burada cura, beden ile ruh arasndaki irtibat balamnda temsil edilmektedir. Beden Tellusa (topraa), ruh Jpitere (Zeusa) aittir. Cura ise sz konusu varolana (insana), dnyada olduu mddete hakim olacaktr. 57

14 M.Heidegger, Varlk ve Zaman, ev; Kaan H. kten, Agora Kitapl, stanbul 2008, s. 28
15 Heidegger, a.g.e., s. 35
16 Heidegger, a.g.e., s. 37
17 Heidegger, a.g.e., s. 38
18 Heidegger, a.g.e., s. 44
19 M.Heidegger, Metafizik Nedir?, ev: Mazhar evket pirolu, Suut Kemal Yetkin, Kakns Yaynlar, stanbul 2003, s. 17
20 Heidegger, Martin, Varlk ve Zaman, s. 49
21 Heidegger, a.g.e., ss. 51-52
22 Heidegger, a.g.e., s. 56
23 Heidegger, a.g.e., s. 57
24 Heidegger, a.g.e., s. 64
25 Heidegger, a.g.e., s. 71
26 Heidegger, a.g.e., s. 97
27 Heidegger, a.g.e., s. 123
28 Heidegger, a.g.e., s. 124
29 Heidegger, a.g.e., ss. 126-127
30 Heidegger, a.g.e., ss. 129-130
31 Heidegger, a.g.e., ss. 133-134
32 Heidegger, a.g.e., ss. 134
33 Heidegger, a.g.e., s. 136
34 Heidegger, a.g.e., s. 142
35 Heidegger, a.g.e., s. 144
36 Heidegger, a.g.e., s. 144
37 Heidegger, a.g.e., s. 149
38 Heidegger, a.g.e., s. 150
39 Heidegger, a.g.e., s. 171
40 Heidegger, a.g.e., s. 178
41 Heidegger, a.g.e., s. 179
42 Heidegger, a.g.e., ss. 182-183
43 Heidegger, a.g.e., ss. 183-184
44 Heidegger, a.g.e., s. 187
45 Heidegger, a.g.e., s. 191
46 Heidegger, a.g.e., s. 193
47 Heidegger, a.g.e., s. 194
48 Heidegger, a.g.e., s. 196
49 M.Heidegger, Metafizik Nedir?, ev: Mazhar evket pirolu, Suut Kemal Yetkin, Kakns Yaynlar, stanbul 2003, s. 26
50 Deveci, C, 1999, smi nsan Kendisi Kayg Olsun: Heideggerde Kaygnn Varlkbilimsel Deeri, Dou Bat, yl 2, say 6, s. 67
51 M.Heidegger, Metafizik Nedir?, ev: Mazhar evket pirolu, Suut Kemal Yetkin, Kakns Yaynlar, stanbul 2003, s. 43
52 M.Heidegger, Varlk ve Zaman, ev; Kaan H. kten, Agora Kitapl, stanbul 2008, s. 199
53 Nalbantolu, H.. 2004, Angst zerine Bir Not, Anlama ve Yorum Doan zlem Armaan Kitab, s. 289
54 M.Heidegger, Varlk ve Zaman, ev; Kaan H. kten, Agora Kitapl, stanbul 2008, s. 203
55 M.Heidegger, Varlk ve Zaman, ev; Kaan H. kten, Agora Kitapl, stanbul 2008, s. 300
56 M.Heidegger, Varlk ve Zaman, ev; Kaan H. kten, Agora Kitapl, stanbul 2008, ss. 209-210
57 kten, Kaan H., Varlk ve Zaman Klavuzu, Agora Kitapl, stanbul 2008, s. 19




Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn felsefe kmesinde bulunan dier yazlar...
Thomas Samuel Kuhn'un Bilim Anlay
Heidegger ve Zaman: Dasein Analitii erevesinde Zaman Analizi
Entellekteller amzn "Makine Krclar" m?
Felsefenin Trkiye Zorunluluu


ali osman yeten kimdir?

bilmek iin mi yayoruz anlamak iin mi? henz bilmiyorum, anlamyorum.

Etkilendii Yazarlar:
felsefi etkiler daha fazla olmutur.


yazardan son gelenler

bu yaznn yer ald
ktphaneler


 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | ali osman yeten, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.