..E-posta: ifre:
zEdebiyat'a Üye Ol
Ska Sorulanlar
ifrenizi mi unuttunuz?..
Bildiim tek ey, ben bir Marksist deilim. -Karl Marx
iir
yk
roman
deneme
eletiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
yelik
Yazar Katlm
Yazar Ktphaneleri



u Anda Ne Yazyorsunuz?
nternet ve Yazarlk
Yazarlk Kaynaklar
Yazma Sreci
lk Roman
Kitap Yaynlatmak
Yeni Bir Dnya Dlemek
Niin Yazyorum?
Yazarlar Hakknda Her ey
Ben Bir Yazarm!
u An Ne Okuyorsunuz?
Tm balklar  


 


 

 




Arama Motoru

zEdebiyat > nceleme > Din > MUSTAFA ESER




12 Ocak 2021
mam- Maturidinin Tevhid Kitab  
nancmz

MUSTAFA ESER


Ankara lahiyat yayn


:GHF:
Eserin ad ve mellifine nisbeti konusunda herhangi bir tereddt yoktur. Mtrdden sz eden btn biyografi kitaplar kendisineKitbt-Tevḥdi izfe ettii gibi, babas ve dedesi yoluyla mellifin rencisi durumunda bulunan Ebl-Ysr el-Pezdev veKitbt-Tevḥdi en iyi ekilde anlayp erheden nitelikte bir eser kaleme alan Ebl-Mun en-Nesef de kitab ayn isimle Mtrdye nisbet etmitir (Uṣld-dn, s. 3;Tebṣratl-edille, I, 359). Bekir TOPALOLU-DA)

     Kitbt-Tevḥd. Mtrdnin tam olarak baslm tek eseri olup kelm ilminin temel konularn ele almaktadr. Fethullah Huleyf tarafndan yaplan ve birok yanl ihtiva eden ilk nerinden sonra (Beyrut 1970, 1982; stanbul 1979; skenderiye, ts.) Bekir Topalolu ve Muhammed Arui eseri yeniden yaymlam (Ankara 2003), ayrca Bekir Topalolu kitab Trkeye evirmitir (Ankara 2002).

     Hayat hakknda kaynaklarda ok az bilgiye rastlanan Mtrd, Abbslerin merkez otoritelerinin olduka zayflad bir dnemde siyas bakmdan hilfete bal mstakil beyliklerden Smnoullarnn Mvernnehire hkim olduklar devirde yaamtr. Doum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte hocas Rey Kads Muhammed b. Mukātil er-Rznin 248 (862) ylnda vefat ettiine dair bilgiden hareketle III. (IX.) yzyln ilk yarsnn ortalarnda dnyaya geldii ve mrnn bir asra yakn olduu tahmin edilmektedir. Nitekim Ebl-Ysr el-Pezdev, Mtrdnin Earden (d. 260/874) nce zuhur ettiini kaydetmektedir (Uṣld-dn, s. 70). Kurenin, 268de (881) vefat eden Semerkant Kads Muhammed b. Eslem el-Ezdnin akran olduunu belirtmi olmasn ihtiyatla karlamak gerekir (el-Cevhirl-muḍyye, III, 92; kr.Nesef,Tebṣratl-edille, I, 358)

     Mtrd Hanef mezhebinin drdnc, hatta nc kuak limlerindendir. Eb Hanfenin rencilerinden Muhammed e-eybnnin rencisi Eb Sleyman el-Czcnnin talebesi Eb Bekir Ahmed b. shak el-Czcn, Nusayr b. Yahy el-Belh ve Nbur Kads Eb Bekir Muhammed b. Ahmed b. Rec el-Czcn gibi hocalardan ilim tahsil etmise de renimini, henz yirmi yalarnda iken hocas Eb Bekir Ahmed el-Czcn ile birlikte ulem reisliini deruhte eden ve Drl-Czcniyyede ders veren Eb Nasr el-yzden tamamlamtr. Eitim hayat, seyahatleri ve hacca gidip gitmedii, resm bir grev alp almad gibi hususlar bilinmemektedir. Ancak zalim olduu kesinlik derecesinde sbut bulan zamannn sultanna dil diyen ve dolaysyla zulm adaletle vasflandran kimsenin kfre girdii yolunda kanaat belirtmesi (Burhneddin el-Buhr, V, 577), Ebl-Kāsm el-Kbyi zalim devlet adamlaryla iliki iinde olduu iin knamas (Kitbt-Tevhd Tercmesi, s. 452) devrin siyaset ve devlet adamlaryla mnasebetlerinin iyi olmadn gstermektedir. Kendisinden Eb Ahmed el-yz, Ebl-Hasan Ali b. Sad er-Rstfan ve Eb Muhammed Abdlkerm b. Ms el-Pezdev gibi limlerin fkh ve kelm tahsil ettikleri bilinmektedir. Ge dnem kaynaklarnda yer alan, Hakm es-Semerkandnin Mtrdnin rencisi olduu iddias ise dorulanmamtr. DA)


MAM-I EBU MANSUR MATURDݒNN TEVHD KTABI

     Tevhid Kitab snnet ve cemaat ehlinin reisi, sayg deer byk imam eyh Ebu Mansur-i Maturidi tarafndan yazlmtr. Allah kendisine gani gani rahmet eylesin.
Bu Kitap on iki fasldr.
Birinci Fasl:
     Allah btn sfatlar ile balangc olmayan Bir( vahid-i kadim) dir. Sfatlar zatnn ayn da deildir, gayr da.... Allahtan baka varlklar, sfatlar ile beraber sonradan olma( hadis) drlar. Bunlar Allah mendi dileiyle sonradan var etmi, bildiine gre de her birinin miktarn oranlam(takdir etmitir) tr.

kinci Fasl:
     Allah orta, dengi, benzeri,balangc, sona ermesi, snr ve sonu olmayan Birdir. Onun birlii gerekten, hakiki manasyla birliktir. Allahtan bakasna Bir denilirse bile mecazi manasyla denilebilir,zira Allahtan bakas belirli, belirsiz paralara ayrlabilir, bu ise onlarda gerek birlik olmadn gsterir.
nc Fasl:

     Allah ezeli( lem yezel=ncesiz) dir. Ezelde yalnz vard, baka hi bir ey, ne mekan ne zaman ne duman, ne ar ne gk ne hava yoktu. O nasl ise yledir, yine de olduu gibi kalacaktr. Onun halleri deimez, nk halleri yaratan Odur. Bulunduu durumun deimesi vehmedilmeksizin O ar zerine istiva etmi( ilahi tahtna oturmu) tir, ar da gklerin de stndedir. Cenab- Allah Kuran- Kerimde Allah gnahlardan saknanlarla beraberdir(Nahl 128) ve Allah ktlklerden saknm olanlarla ve iyilik edenlerle beraberdir. (Bakara 194 ve Ankebut 69) ve Biz ona ah damarndan daha yaknz,(Kaf 16) ve kiinin arasndaki srda Allah onlarn drdncsdr (Mcadele 7) ve Mahzun olma Allah bizimle beraberdir.( Tevbe 40) buyurmutur, bunlarn hepsi Allahn olduu durumda deimesi vehmedilmeksizin ve ancak akla doru gelecek ekilde, halktan ayrld veya onlara ulat, halktan kt veya onlara girdii ve buna benzer manalarla vasflandrlmakszn yledir, manasnadr; bunu byle byle anlamal.

Drdnc Fasl:

     Allah taala zihinlerde tasavvur olunamaz, bilimler ve anlaylar Onu kavrayamaz. O cisim, cevher ve araz diye adlandrlamaz. Sonu snr yoktur ki akl onu kavrayabilsin. Cisimlerin sfatlar ile ve arazlarla vasflandrlamaz. Her ne zaman zihnine yle bir tasavvur gelecek olursa bilmelisin ki Allah yaratcdr. Onun zat, yaratklarn zatna asla benzemez, zira O balangc olmayan bir varlktr. Byle noksanlardan ve kendisini ihtiya ve zaflandrmaktan ok yksektir.

Beinci Fasl:

     Allah taala hazretleri, ilim( bilgi), kudret(gllk), hikmet( her eyi yerli yerine yapmak), rahmet(yalgamak), cd (cmertlik), irade( isteme), meiyet( dileme), tekvin(i grme), azamet( byklk),cell(ycelik) ve bunlar gibi btn sfatlariyle tebihe ve tatile gitmeksizin, hakiki surette ezelde vasflanmtr. grme sfat, yaplan iten (tekvin-mkevvenden) bakadr. Zira Tekvin Allahn sfatdr, yaplan yaplan sonradan olmadr.

Altnc Fasl:

     Allaha, var olma (eyiyyet) sabit klma ve sabit olma manasyla ey denir; zira ey deildir demek, yok demektir. Bunun gibi zattr, nefistir de denir. Fakat cisimdir denemez. Zira cisim var olana has deildir. nk cisim deildir demek, yok demek deildir.

Yedinci Fasl:

     Allah taal, ancak kitap ve snnette ve Mslmanlarn szlerinde kullanlan isimleri ve sfatlar ile adlandrlr. Allaha sabrl( sabur) sfat verilir mi, verilmez mi? Ulema buna ihtilaf ettiler, u halde bu sfatla Allah vasflandrmaktan saknmak en slim yoldur. Allaha utanma sfat vermekten de ihtilaf ettiler, bundan da saknmak iyidir, ancak Allah bu sfatla vasflandran gnahkr olmaz olmaz nk eserlerde ve Mslmanlar arasnda bu sfat kullanlmtr. Allaha dua ederken ey zarar verici, ey fayda verici denilmesini bir oklar caiz grmtr. Amma sz arasnda olmad zaman, yalnzca Allaha zarar verici demeyi caiz grmemilerdir. Allaha Ey nur denilebilir, eir bu szden nur verici veya hidayet edici veya nuru ve karanl yaratan, yahut da her trl eksiklerden beri olan manalar kastedilmi olursa...

Sekizinci Fasl:

     Allah ki: rahman(her nimeti veren) rahim( rahmeti ok) lim(bilgi) kaadir(gl) mlik(egemen) kudds(kutlu) selm( gvenli) mmin( iman verici) mheymin(her eyi gzeten) azz(erefli) cebbar(eksikleri tamamlayc) mtekebbir(byklk gsterici) hlik(yaratc) bri (yoktan var edici) musavvir(klk verici) dir; Onun ilmi, kudretidir(kudretinden ibarettir) denilmedii gibi kudretinden bakadr da denilemez; u kadar ki Allahn ilmi kudretinin ayn da deildir, gayr da deildir, denilebilir; Allahn sfat zatnn ayn da deildir, gayr da denildii gibi. Dier sfatlar hakknda da ilem byledir. Rivayet edildiine gre Hazret-i Peygamber Allahn yzden bir eksik 99 ad var, bu adlar sayan kimse cennete girer buyurmutur. (mam hazretleri diyor ki bu(Allahn 99 ad olmas), halkn adlandrmas bakmndandr. Allahn adland ad ise sfatnn kendidir.(mam hadisde Allahn doksan dokuz ad vardr denilmesinden bu adlar doksan dokuz sfat ifade eder manas karlmasn, adlar, deitike sfatlar deimi olmaz,bu adlar ayn sfatn halka gre deien tabirleridir, hakikatte Allahn vasfland sfat birdir, dier sfatlardan ayr bir ey deildir, nk bunlarn ayr eyler olmalar iin hadleri, nihayetleri bulunmak lazmdr, Allahn sfatnda ise had ve nihayet yoktur, demek istiyor ki, bu takdirde Allahn zat sfatlar, fiil sfatlar, sbut sfatlar, diye bir ayrma yapmak, ve bunlarn sekiz veya alt olduunu sylemek yanl olur. Adlandrma bakmndan ise zat sfatlar sekiz deildir.)

Dokuzuncu Fasl:

     Kuran- Kerimdeki Attn zaman sen atmadn, Allah att(Enfal 17) yetine keza Ona biz ruhumuzdan nefh ettik( Tahrim 12) yetine ve bunlar gibi olan yetlere iman etmek gerektir. Bununla beraber Allah, atcdr, frcdr sfatlar ile adlandrlamaz; nk dinde byle bir adlandrma yaplmamtr. Ama Allah yapc, yaratc ve buna benzer sfatlarla adlandrlr, zira bunlarla adlandrma yaplagelmitir. Allahn dier adlar hakknda da ilem byledir.

Onuncu Fasl:

     Ebu Hanifenin u sz syledii rivayet ediliyor: Zihninde Allah diye tasarlad hayale ibadet eden kimse zihne ve hayale smayan Allaha ibadet etmedike kfrden kurtulamaz. eyh(Maturidi) diyor ku: zira Allah taal halk yaratmadan nce, mekn tasavvuru ve mesafe fikri yok iken, herhangi bir eyin iinde veya herhangi bir eye bitiik ve ondan ayr, veya bir ey stnde veya onun altnda, veya bir eyin sanda veya solunda olma imknlar yok iken var olan, balangc. Sonu olmayan(ebedi) bir varlktr. Binaenaleyh Onun snr ve sonu( haddi, nihayeti) olmas tasavvur edilemez. O, nasl idi ise, olduu gibi olmaktadr. Zira O, olduu gibi olmann zail olmasndan ve kendisindeki hallerin deimesinden ok yksek(mteal) tir. NitekimCenab- Allah brahim Peygamber kssasnda brahimin azndan: Ben durumu deienleri sevmem(Enam 76) buyurmutur. eyh(mam- Maturidi): yetteki fil (zil), hali deiir manasnadr, bu ise Allahn devaml olarak bulunduu gibi durur olduunun delilidir, diyor.

On birinci Fasl:

     Rivayet ediliyor ki, Ebu Hanife hazretlerine Allah taalnn halk yaratmadan nceki hali( nerede idi ve ne yapyordu diye) soruldu. O da: kudretle bulunuyordu,cevabn verdi: kimin kudretiyle, denilince de: kendi kendi kudretiyle, dedi. eyh(Ebu Mansur-i Maturidi) diyor ki: ite bu sz Allahn kudreti vardr, zatnn ayn da deil gayr da... demek olduuna delildir. Yine bu sz, Allahn sfatlar kendisine nispet edilir, Allah sfatna nispet edilmez , demek olduuna de delildir. Bu fikrin dayand esas sfatlarn Allaha izafe edilmesidir.

On ikinci Fasl

     Allahn sfatlar vasflandrlamaz. (Mesela Allahn ilim sfat, zat gibi, kdem sfat ile muttasftr, denemez.Aziz un hakim denilince hakm, azizin sfat deildir. Her ikisi de zatn sfatdr. lm-i vasidir, denilir,ama bu tavsif deil, bir geniletme, kuvvetlendirme veya bir izahtr.) Zira sfat vasflandrmada Allahn sfatlarnn zatndan ayr eyler, vasflanan nesneler, olmalar phesi vardr. Bunu izah edelim: Allahn ilmi kadimdir, veya kudreti ebedidir, balangc, sonu olmayan rahmeti, ezeli tekvini vardr. Ve bunun gibi Allahn her hangi bir sfat kadimdir, denemez. Keza Allahn ezeli kudreti, veya ilmi(lem yezel ve la yezal ilmi) denemez. Belki Allah sfatlar ile kadimdir. Sfatlar ile ezeli (lem yezel) dir, denir; sfatlar Allaha nispet edilir, sonra Allah sfatlar ile kadimdir, diye vasflandrlr. Bu esasa gre, Allahn sfat, mutlak olarak eydir denilemez. Zira bu, sfatlarn ayr eyler olmalar vehmini uyandrr; u kadar ki zatnn gayr olmayarak sabittir, manasna ey Allahn sfatdr denilir. Allahn sfat ey deildir denilemez, zira bu yok demektir. Ancak tebih ve tatil etmeksizin ey, Alahn hakiki sfatdr denir.( Bu meselenin metnine baknz. Mesele u: Allaha ey denir mi? Sfat ey midir?ey sfat mdr? ey varlk demek midir? Sabit demek midir? Bu mesele yokluk(adem) alem-i emir, vcut, sbut, mahiyyet ve eyann hakikatleri meselesiyle ilgilidir.) Sfatlar ayr nesneler yapmak, Allahn birlii esasyle uyuamaz.
     Allahn vasflanaca sfatlarda dikkat edilecek kstas, ona nispet edilecek sfatlarn ilim( bilgi) kudret(gllk) azamet(byklk) celal(ycelik)gibi Allaha yaraan eyler olmasdr. Ona yaramayan ocuklu, karl, ikence eden, zulmedici, yaramaz gibi sfatlar ise Allaha isnat etmekten ekinmek en salim yoldur.
     Keza Allah devaml yaratr, durmadan syler ve durmadan merhamet eder, denilmesi uygun olmaz. Allahn dier adlarnda ve sfatlarnda i yine byledir; ona nispet edilmesi yarap yaramayacanda phe edilenlerinden saknmak uygundur. Bunun gibi slam mmeti arasnda kullanlmam her hangi bir sfatla Allah vasflandrmaktan saknmak salim yoldur. Keza Allaha hrmeti ihlal etme phesi bulunan sfatlar ona nispet etmekten de saknmak uygun olur.
     eyh Ebu Mansur) ihlas kelimesi olan La ilahe llallah n tefsiri hususunda diyor ki: bu kelimenin evveli, Allahtan bakasndan uluhiyeti nafidir. hr da uluhiyeti Allah taalya ispattr. u halde ihlas kelimesi bandan sonuna kadar tevhittir.
     Hazreti Muhammedin peygamberliini tasdik, dinde inanlp kabul edilmesi gerekli olan gemi kitaplarn ve peygamberlerin hepsinin doruluunu bilmektir. u kadar ki bu tasdiki yaptktan sonra onu bozacak ve inanc sarsacak bir ey yapmamak gerek. Baar veren Allahtr, Allahn yardm ile kitap tamam oldu.

Tercme Prof.Yusuf Ziya YRKAN Ankara niversitesi Yaynlarndan Milli Eitim Basmevi- stanbul-1953



Syleyeceklerim var!

Bu yazda yazanlara katlyor musunuz? Eklemek istediiniz bir ey var m? Katlmadnz, beenmediiniz ya da dzeltilmesi gerekiyor diye dndnz bilgiler mi ieriyor?

Yazlar yorumlayabilmek iin ye olmalsnz. Neden mi? nanyoruz ki, yreklerini ve dncelerini ekinmeden okurlarna aan yazarlarmz, yazlar hakknda fikir yrtenlerle istediklerinde diyaloa geebilmeliler.

Daha nceden kayt olduysanz, buray tklayn.


 


zEdebiyat yazar olarak seeceiniz yazlar kendi kiisel ktphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi ktphanenizi oluturmak iin buray tklayn.

Yazarn din kmesinde bulunan dier yazlar...
Dine Kar Din (Alnt - Star Gazete)
mam- Maturidinin Akaid Kitab

Yazarn nceleme ana kmesinde bulunan dier yazlar...
nsan Uzayda Yalnz m?
e Gemi Hilal Barbarosun Srr 2
Tekilat Mahsusa Fedaisi Almas Efendi
e Gemi Hilal Barbarosun Srr 1

Yazarn dier ana kmelerde yazm olduu yazlar...
Bereli 30 [Roman]
Bereli 25 [Roman]
Bereli 28 [Roman]
Bereli 33 Final [Roman]
Bereli 32 [Roman]
Bereli 19 [Roman]
Bereli 31 [Roman]
Bereli 20 [Roman]
Bereli 21 [Roman]
Bereli 29 [Roman]


MUSTAFA ESER kimdir?

50 YAINDAYIM. MEMURUM. K OCUUM VAR.

Etkilendii Yazarlar:
HERKESTEN VE H KMSEDEN


yazardan son gelenler

 




| iir | yk | Roman | Deneme | Eletiri | nceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babali Ktphanesi | Yazar Ktphaneleri | Yaratc Yazarlk

| Katlm | letiim | Yasallk | Sakllk & Gizlilik | Yayn lkeleri | zEdebiyat? | SSS | Knye | ye Girii |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

zEdebiyat bir zlenim Yapm sitesidir. zlenim Yapm, 2024 | MUSTAFA ESER, 2024
zEdebiyat'da yaynlanan btn yazlar, telif haklar yasalarnca korunmaktadr. Tm yazarlarnn ya da telif hakk sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadr. Yazarlarn ya da telif hakk sahiplerinin izni olmakszn sitede yer alan metinlerin -ksa alnt ve tantmlar dnda- herhangi bir biimde baslmas/yaynlanmas kesinlikle yasaktr.
Ayrntl bilgi icin Yasallk blmne bkz.