..E-posta: Şifre:
İzEdebiyat'a Üye Ol
Sıkça Sorulanlar
Şifrenizi mi unuttunuz?..
Umutlar, tersine çevrilmiş anılardır. -Anonim
şiir
öykü
roman
deneme
eleştiri
inceleme
bilimsel
yazarlar
Anasayfa
Son Eklenenler
Forumlar
Üyelik
Yazar Katılımı
Yazar Kütüphaneleri



Şu Anda Ne Yazıyorsunuz?
İnternet ve Yazarlık
Yazarlık Kaynakları
Yazma Süreci
İlk Roman
Kitap Yayınlatmak
Yeni Bir Dünya Düşlemek
Niçin Yazıyorum?
Yazarlar Hakkında Her Şey
Ben Bir Yazarım!
Şu An Ne Okuyorsunuz?
Tüm başlıklar  


 


 

 




Arama Motoru

İzEdebiyat > İnceleme > Çocuk Eğitimi ve Yetiştirilmesi > Hulusi Geçgel




19 Nisan 2005
Çocuk Edebiyatı  
Hulusi Geçgel
Çocuk edebiyatı kavramının tanımı ve niteliği üzerine


:IJAD:
ÇOCUK EDEBİYATI
“Çocuk edebiyatı” kavramını açıklayabilmek için, bu söz öbeğini meydana getiren “çocuk” ve “edebiyat” sözcüklerinin anlamlarına bakmak gerekir. Türkçe Sözlük’te “çocuk”, bebeklik çağı ile erginlik çağı arasındaki gelişme döneminde bulunan insan; “edebiyat” ise, olay, düşünce, duygu ve imajların dil aracılığı ile biçimlendirilmesi sanatı olarak tanımlanmaktadır. Tamlamayı oluşturan sözcüklerden de anlaşılacağı üzere, “çocuk edebiyatı” deyimiyle, 2 - 14 yaşları arasındaki kimselerin ihtiyacını karşılayan bir edebiyat alanı anlatılmak istenmektedir.
"Çocuk edebiyatı” deyimi, çocukluk çağında bulunan kimselerin hayal, duygu ve düşüncelerine yönelik sözlü ve yazılı bütün eserleri kapsar. Masallar, hikâyeler, romanlar, anılar, biyografik eserler, gezi yazıları, şiirler, fen ve doğa olaylarını anlatan yazılar vb. bu çerçeve içine girebilir (Oğuzkan, 1987: 12).
Çocuk kitaplarının yazılması çocuk eğitimindeki arayışların sonucudur. Çocukların yapmacık hayvan hikâyeleri ve boş fantezilerle dolu kitapları okumalarının zararlı olacağını ileri sürenler, çocuklar için ayrıca kitap yazılmasına karşı çıktılar. Buna karşılık, Batı’da çocukların, yetişkinlerin kitaplarına yönelmesi bir yarışı başlattı. Çok az sayıda basılan efsane, masal, ortaçağ hikâyeleri ve özellikle peri masalları çocukların kitaba duyarlı olduklarını göstermesi bakımından önemli bir gelişme sayılabilir. Tartışmaların başladığı bu dönemde, Batı’da kilise, çocuğa dinî yayımlar dışında kitap okutulmasına karşı çıkıyordu. Çocuklar ise, puriten (dinî) çocuk kitaplarını sıkıcı buluyor ve bu kitapları okumak istemiyordu (Şirin, 2000: 15).
16. yüzyıla kadar çocuklar için yazılmış kitaba rastlanmamaktadır. Bu yüzyıla kadar çocuklar, edebiyat gereksinimlerini halk edebiyatı ürünleriyle ya da yetişkinler için yazılmış kitaplarla gideriyorlardı. İlk resimli çocuk kitabı, Johann Amos Comenius tarafından 1637’de yayımlanan “Orbis Picturs (Resimlerle Dünya)” adlı eserdir.
Ülkemizde çocuk edebiyatı üzerine yazılar, düşünce ve öneriler, ilk olarak İkinci Meşrutiyet döneminde görülür. 1908’de “Şûra-yı Ümmet” gazetesinde Ali Nusret imzasıyla yayımlanan bir yazıda, ilk kez çocuk edebiyatının önemine değinilmiştir. İstanbul’da 1910 yılında çıkmaya başlayan “Tedrisât-ı İptidaiye Mecmuası (İlköğretim Dergisi)”nın bir sayısında da, tanınmış eğitimcilerden Sâtı Bey, küçük okul çocuklarının kendileri için yazılmış şiir ve şarkılardan yoksun olduklarını belirterek zamanın şair ve bestecilerini göreve çağırmıştır.
Yörükoğlu, iyi çocuk kitaplarında aranacak nitelikleri şöyle sıralamaktadır (1985: 68):
1. Çocuk kitapları, çocuğun gelişme düzeyine uygun konuları işlemeli, dili yalın, kavramlar açık olmalıdır.
2. Konular ilgi çekici biçimde sunulmalı, eğlendiricili, öğretici ve düşündürücü olmalıdır.
3. Konunun işlenişi bilim verilerine ve insanlık değerlerine uygun olmalıdır. İnsanı ve çevresini gerçekçi açıdan tanıtmalı, yurt sevgisini, insan sevgisini ve yardımlaşma duygusunu güçlendirici olmalıdır.
4. Denemeci, araştırıcı, eleştirici, kısacası özgür düşünceli insan yetiştirme amacı göz önüne alınarak yazılmalıdır.
5. Çocuğun kendini tanımasına, kişiliğini geliştirmesine katkıda bulunmalıdır.
Çocuk kitaplarında aranılacak nitelikleri ayrıntılara girerek daha da uzatabileceğimizi belirten Yörükoğlu, ancak, bunun yazarın elini kolunu bağlamak gibi bir sakıncası olduğunu belirtir. Yaratıcığı bir noktadan sonra yaratıcılığıyla baş başa bırakmak daha doğrudur. Bunun yerine, çocuk kitaplarında nelerin sakıncalı olduğunu belirtmek daha doğru bir yaklaşım olacaktır:
1. Çocuk kitapları her türlü kör inanç ve önyargılardan arınmış olmalıdır. Irk üstünlüğü, din ayrılığı, bağnazlık dolaylı ya da doğrudan aşılanmamalıdır.
2. Yurt sevgisi, ulusal değerler ve Türklük bilinci işlenirken evrensel değerler bir kenara itilmemeli, ülkeler arasında düşmanlık ve öcalma duyguları körüklenmemelidir.
3. Yiğitlik abartılmamalı; çocuklara, yanılmaz insan, üstün insan, her şeyi bilen insan örnekleri sunulmamalıdır. Başka bir deyişle, etiyle, kemiğiyle, olumlu ve olumsuz yanlarıyla insan tanıtılmalıdır. Çocuk kitaplarında çelişkileriyle, değişen düşünce ve duygularıyla insanı görmeli; başkalarında kendisine benzerlikler bulabilmelidir. Katı ahlâk kuralları içinde sıkışıp kalmamalı, hoşgörü ve esneklik kazanmalıdır.
4. Alın yazısı, yazgı gibi insanın boynunu büktüren, savaşım gücünü köstekleyen inanışlara yer verilmemelidir.
5. Her kitap bir dizi ahlâk yargısıyla sonuçlandırılmamalıdır. “Köprü Altı Çocukları”, “Öksüz Ayşe” türünden acıma duygusunu sömüren kitaplar en azından yararsızdır. Polianna gibi tanınmış bir çocuk öyküsü de bu kötü örnekler arasında yer alır. Bu öyküde, çevresindekileri mutlu etmek için insan üstü çaba gösteren bir kız çocuk anlatılır. Ne üzüntü, ne kırgınlık, ne de öfke duymayan böyle bir kahraman nasıl benimsenir? Olsa olsa erişilmez bir yaratık olarak okuyucuda bir küçüklük duygusu yaratır.
Okul öncesi çağda çocuklar için yazılmış kitapçıklara şöyle bir göz atmakla, ülkemizde çocuk eğitiminin önemli bir aksaklığını saptayabiliriz. Bu resimli öykülerde usluluk, söz dinlerlik aşılanmakta; yaramazlık yapan, anasının sözünden çıkanların başına gelen korkunç sonuçlar sergilenmektedir. Kısacası anadan ayrılanı kurtlar kapmakta, girişkenlik yerine tam bağımlı davranmanın yararları vurgulanmaktadır (Yörükoğlu, 1985: 69).



Söyleyeceklerim var!

Bu yazıda yazanlara katılıyor musunuz? Eklemek istediğiniz bir şey var mı? Katılmadığınız, beğenmediğiniz ya da düzeltilmesi gerekiyor diye düşündüğünüz bilgiler mi içeriyor?

Yazıları yorumlayabilmek için üye olmalısınız. Neden mi? İnanıyoruz ki, yüreklerini ve düşüncelerini çekinmeden okurlarına açan yazarlarımız, yazıları hakkında fikir yürütenlerle istediklerinde diyaloğa geçebilmeliler.

Daha önceden kayıt olduysanız, burayı tıklayın.


 


İzEdebiyat yazarı olarak seçeceğiniz yazıları kendi kişisel kütüphanenizde sergileyebilirsiniz. Kendi kütüphanenizi oluşturmak için burayı tıklayın.

Yazarın çocuk eğitimi ve yetiştirilmesi kümesinde bulunan diğer yazıları...
Drama ve Eğitici Drama
Türkiye’de Çocuk Edebiyatının Gelişimi
Ece Ayhan"ın Şiirinde "Çocuk ve Eğitim" Teması
Türkiye'de Çocuk Kitaplarının Gelişimi

Yazarın İnceleme ana kümesinde bulunan diğer yazıları...
Ömer Seyfettin'in Sanat ve Edebiyat Yazıları Üzerine Bir Değerlendirme
Ömer Seyfettin Hikâyelerinin İlköğretim Programında Kullanılabilirliği
Çanakkaleli Bir Şair: Ece Ayhan ve Şiiri
İkinci Yeni Şiirinde Sapmalar
Genel Çizgileriyle Modern Türk Şiirinde Cumhuriyet Dönemi
Modern Türk Şiirinde İkinci Yeni
Ece Ayhan'ın Şiir Sanatı Üzerine Düşünceleri
Şiirde Modern ve Modernizm Üzerine
İkinci Yeni Şiirinin Çevresinde Ece Ayhan
Bir Görüntü (İmgeler) Sanatı Olarak Şiir

Yazarın diğer ana kümelerde yazmış olduğu yazılar...
Ece Ayhan'ın Şiiri Üzerine [Deneme]
Türk Aydınlanma Hareketinde Namık Kemal [Eleştiri]
Kitapların Çocuğun Gelişimindeki Yeri ve Çocuklar İçin Kitap Seçimi [Eleştiri]


Hulusi Geçgel kimdir?

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümü Öğretim Üyesi


yazardan son gelenler

bu yazının yer aldığı
kütüphaneler


 




| Şiir | Öykü | Roman | Deneme | Eleştiri | İnceleme | Bilimsel | Yazarlar | Babıali Kütüphanesi | Yazar Kütüphaneleri | Yaratıcı Yazarlık

| Katılım | İletişim | Yasallık | Saklılık & Gizlilik | Yayın İlkeleri | İzEdebiyat? | SSS | Künye | Üye Girişi |

Custom & Premade Book Covers
Book Cover Zone
Premade Book Covers

İzEdebiyat bir İzlenim Yapım sitesidir. © İzlenim Yapım, 2019 | © Hulusi Geçgel, 2019
İzEdebiyat'da yayınlanan bütün yazılar, telif hakları yasalarınca korunmaktadır. Tümü yazarlarının ya da telif hakkı sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadır. Yazarların ya da telif hakkı sahiplerinin izni olmaksızın sitede yer alan metinlerin -kısa alıntı ve tanıtımlar dışında- herhangi bir biçimde basılması/yayınlanması kesinlikle yasaktır.
Ayrıntılı bilgi icin Yasallık bölümüne bkz.